Vademecum biologia

BUDOWA I FUNKCJONOWANIE KOMÓRKI

• Skład chemiczny komórki
  • Woda. Białka. Lipidy. Węglowodany
• Podstawowe typy komórek
• Charakterystyka struktur komórkowych
  • Błona komórkowa. Siateczka wewnątrzplazmatyczna. Aparat Golgiego
  • Lizosomy. Jądro komórkowe. Mitochondria. Cytoplazma. Rybosomy
  • Wodniczka. Wici i rzęski
  • Elementy typowe dla komórki roślinnej: chloroplasty, wakuola, ściana komórkowa
• Metabolizm komórki
  • Enzymy. Nośnik energii - ATP. Cykle i szlaki metaboliczne
• Oddychanie komórkowe
• Cykl życiowy komórki
  • Fazy życia komórki. Śmierć komórki
• Podziały komórkowe
  • Mitoza. Mejoza

TKANKI

• Tkanka nabłonkowa
• Tkanka łączna
• Tkanka mięśniowa
• Tkanka nerwowa

ORGANIZM CZŁOWIEKA JAKO ZINTEGROWANA CAŁOŚĆ

• Układ pokarmowy i odżywianie
  • Składniki pokarmowe
    • Białka. Tłuszcze. Węglowodany. Witaminy. Sole mineralne. Woda
  • Budowa układu pokarmowego
    • Jama ustna. Gardło. Przełyk. Żołądek. Jelito cienkie. Jelito grube
    • Trzustka. Wątroba
  • Procesy trawienne w układzie pokarmowym
  • Wchłanianie i metabolizm składników pokarmowych
    • Wchłanianie w jelicie cienkim. Metabolizm składników pokarmowych: przemiany glukozy, aminokwasów i tłuszczów, funkcje wątroby
  • Zasady prawidłowego żywienia
  • Choroby związane z układem pokarmowym
    • Anoreksja i bulimia. Otyłość. Choroba wrzodowa. Zatrucia pokarmowe
    • Pasożyty. Nietolerancja pokarmowa. Próchnica zębów
• Układ oddechowy
  • Budowa układu oddechowego
    • Jama nosowa. Gardło i krtań. Tchawica i oskrzela. Płuca
  • Mechanizmy wymiany gazowej
    • Mechanizm wentylacji płuc. Wymiana gazowa w pęcherzykach płucnych. Transport gazów i wymiana gazowa w tkankach
  • Przyczyny niewydolności układu oddechowego
    • Choroby układu oddechowego. Wpływ palenia papierosów
    • Oddychanie w warunkach nietypowych
• Krążenie
  • Budowa i działanie układu krwionośnego
    • Serce. Naczynia krwionośne. Krążenie krwi w organizmie
  • Diagnostyka i choroby układu krążenia
    • Badania diagnostyczne układu krążenia. Ważniejsze choroby układu krążenia: miażdżyca, nadciśnienie
  • Skład i funkcje krwi
    • Osocze. Erytrocyty. Układy grupowe krwi. Leukocyty. Płytki krwi
  • Badania laboratoryjne i ważniejsze choroby krwi
    • Badania laboratoryjne krwi. Ważniejsze choroby krwi: anemia, białaczka, hemofilia
  • Układ limfatyczny
• Odporność organizmu
  • Mechanizmy reakcji odpornościowej
  • Zaburzenia pracy układu odpornościowego
    • Infekcja wirusem HIV. Alergie. Choroby z autoagresji
  • Problematyka przeszczepów
• Wydalanie
• Budowa układu wydalniczego
  • Powstawanie moczu
  • Analiza laboratoryjna moczu
  • Funkcje nerek
• Pokrycie ciała
  • Budowa i funkcje skóry
  • Uszkodzenia i choroby skóry
• Ruch
  • Budowa szkieletu na poziomie tkankowym
  • Układ szkieletowy człowieka
    • Podział i budowa kości. Elementy szkieletu. Połączenia kości. Funkcje szkieletu
  • Choroby układu szkieletowego
  • Układ mięśniowy człowieka
  • Mechanizm skurczu mięśnia
    • Budowa komórki mięśnia szkieletowego. Skurcz włókna mięśniowego
    • Źródła energii. Podział włókien mięśniowych
  • Rola aktywności fizycznej
• Narządy zmysłów
  • Podział receptorów
  • Oko - narząd wzroku
    • Budowa oka. Funkcjonowanie oka. Wady wzroku i choroby oczu
  • Ucho - narząd słuchu i równowagi
    • Budowa ucha. Odbieranie fal akustycznych. Zmysł równowagi
  • Inne narządy zmysłów
    • Chemiczne narządy zmysłów. Receptory skórne
• Regulacja nerwowo-hormonalna
  • Przewodzenie impulsów nerwowych na poziomie komórki
    • Zasady przewodzenia impulsu przez neuron. Przekazywanie sygnałów przez synapsę
  • Budowa układu nerwowego
    • Anatomiczny podział układu nerwowego: Ośrodkowy układ nerwowy
    • Obwodowy układ nerwowy
    • Funkcjonalny podział układu nerwowego: Somatyczny układ nerwowy
    • Autonomiczny układ nerwowy
  • Funkcjonowanie układu nerwowego
    • Odruchy. Uczenie się. Pamięć. Emocje. Wyższe czynności nerwowe
    • Sen
  • Zaburzenia w funkcjonowaniu układu nerwowego
    • Oddziaływanie substancji chemicznych. Urazy. Ważniejsze choroby
  • Układ wydzielania wewnętrznego
    • Rola hormonów, objawy nadmiaru lub niedoboru
  • Regulacja wydzielania hormonów
  • Mechanizm reakcji stresowej
  • Współdziałanie układu nerwowego i hormonalnego
• Rozmnażanie i rozwój
  • Męski układ rozrodczy
    • Budowa. Powstawanie plemników
  • Żeński układ rozrodczy
    • Budowa. Powstawanie komórki jajowej
  • Porównanie przebiegu powstawania gamet u mężczyzn i u kobiet
  • Przebieg cyklu menstruacyjnego
  • Rozwój zarodkowy i płodowy
    • Zapłodnienie. Rozwój zarodkowy. Rozwój płodowy. Powstawanie bliźniąt
  • Ciąża, poród, laktacja
    • Przebieg ciąży. Higiena ciąży. Poród. Laktacja
  • Etapy ontogenezy człowieka
  • Metody zapobiegania ciąży
    • Metody naturalne. Metody sztuczne
  • Zaburzenia w funkcjonowaniu układu rozrodczego i choroby przenoszone drogą płciową
• Zdrowie i choroba
  • Klasyfikacja chorób
  • Czynniki chorobotwórcze
    • Drobnoustroje. Pasożyty zwierzęce

GENETYKA

• Podstawy genetyki klasycznej
  • Podstawowe pojęcia stosowane w genetyce. Zasady dziedziczenia
• Kwasy nukleinowe: DNA i RNA
• Zapis informacji genetycznej (kod genetyczny)
• Realizacja informacji genetycznej (biosynteza białka)
  • Etap 1: transkrypcja. Etap 2: translacja
• Budowa chromosomów
• Kariotyp człowieka
• Dziedziczenie płci i cech z nią sprzężonych
• Mutacje
• Choroby dziedziczne człowieka
• Choroba nowotworowa
• Metody inżynierii genetycznej
• Metody przenoszenia i powielania genów. Klonowanie organizmów
• Osiągnięcia i perspektywy inżynierii genetycznej
  • Sekwencjonowanie genomu. Biotechnologia. Perspektywy rozwoju inżynierii genetycznej

EWOLUCJONIZM

• Historia poglądów na ewolucję
• Dowody ewolucji
  • Bezpośrednie dowody ewolucji. Pośrednie dowody ewolucji
• Zmienność
  • Zmienność genetyczna. Zmienność środowiskowa
• Ewolucjonizm współczesny
  • Zastosowanie genetyki populacji do wyjaśnienia zjawisk ewolucyjnych
  • Czynniki ewolucji. Przykłady zmian ewolucyjnych
• Powstawanie gatunków
• Prawidłowości ewolucji
• Hipotezy dotyczące powstania życia na Ziemi
• Ważniejsze etapy ewolucji
  • Różnicowanie się prakomórek. Powstanie komórki eukariotycznej
  • Powstanie organizmów wielokomórkowych. Ewolucja w środowisku wodnym. Wyjście na ląd
• Antropogeneza
  • Od naczelnych do hominidów. Australopiteki. Przodkowie człowieka
  • Powstanie człowieka rozumnego (Homo sapiens)
• Człowiek jako gatunek biologiczny
  • Stanowisko systematyczne człowieka. Podobieństwa i różnice pomiędzy człowiekiem a innymi przedstawicielami człekokształtnych. Zróżnicowanie w obrębie gatunku ludzkiego

PODSTAWY EKOLOGII

• Bioróżnorodność
• Klasyfikacja organizmów
• Tolerancja ekologiczna
• Cechy populacji
  • Rozmieszczenie. Liczebność. Struktura wiekowa. Struktura płciowa
• Zależności między populacjami
• Funkcjonowanie ekosystemów
  • Ruch materii i energii. Obieg pierwiastków. Przemiany ekosystemów
• Człowiek i środowisko
  • Miejsce człowieka w środowisku. Zasoby środowiska. Wpływ człowieka na środowisko. Ochrona środowiska
• Problematyka współczesnego rolnictwa
• Formy ochrony przyrody
• Ochrona gatunkowa. Obszary chronione. Ochrona indywidualnych obiektów

Słowniczek