Egzamin ósmoklasisty - język polski. Repetytorium - 2023

14 Liryka LIRYKA – to jeden z trzech (obok epiki i dramatu) rodzajów literackich, obejmujący utwory, w których nadrzędną rolę odgrywa podmiot liryczny . Utwory te przedstawiają przeżycia wewnętrzne podmiotu lirycznego poprzez wypowiedź mo‑ nologową (rzadziej dialogową), cechują się subiektywizmem. Język podporządkowany jest funkcji poetyckiej i funkcji eks‑ presywnej (wyrażanie emocji) języka . Wporównaniu do pozostałych rodzajów literackich cechuje się występowaniem wielu środków stylistycznych . Utwór liryczny zazwyczaj dzieli się na wersy i strofy , często występują rymy . TYPY LIRYKI – – Liryka bezpośrednia – podmiot liryczny wyraża się w pierwszej osobie, wyznaje swoje uczucia, opisuje przeżycia. – – Liryka pośrednia – podmiot liryczny wyraża swoje uczucia poprzez opisy sytuacji, zdarzenia, nie wypowiada się wprost. Wyraża się w trzeciej osobie lub bezosobowo. – – Liryka podmiotu zbiorowego – podmiot liryczny to „my” liryczne, wypowiada się, prezentując uczucia, przemyślenia określonej zbiorowości. – – Liryka zwrotu do adresata – podmiot liryczny kieruje swoją wypowiedź do konkretnego adresata (człowieka, przedmio‑ tu, Boga, zjawiska abstrakcyjnego, idei). Podział liryki ze względu na temat: liryka miłosna, religijna, patriotyczna, refleksyjna, opisowa, apelu, refleksyjno­ ‑filozoficzna i inne. ELEMENTY UTWORU LIRYCZNEGO Podmiot liryczny – to inaczej osoba mówiąca w wierszu. Trzeba pamiętać, że nie można utożsamiać podmiotu lirycz‑ nego z autoremwiersza . Podmiot liryczny może zwracać się do adresata wiersza , ale adresat nie zawsze jest ujawniony. Wers – to podstawowa jednostka w budowie wiersza, jedna samodzielna linijka. Strofa – inaczej zwrotka. To powtarzający się w utworze lirycznym układ wersów oddzielonych od siebie graficznie. Refren – wers lub grupa wersów, np. cała zwrotka lub jeden wers, powtarzająca się regularnie w utworze lirycznym. Rym – powtarzające się podobne brzmieniowo zakończenia wyrazówwwersie. Rytm – dostrzegalna przez odbiorcę utworu powtarzalność głosek, akcentów, pauz, wersów lub innych cząstek. GATUNKI LIRYCZNE Nazwa Charakterystyczne cechy Przykłady Fraszka Krótki, wierszowany utwór, najczęściej żarto‑ bliwy, oparty na dowcipnym pomyśle; często zakończony puentą. J. Kochanowski: Na lipę , Na nabożną , Na zdrowie , Na dom w Czarnolesie J. Twardowski: Nie łabędzi śpiew , Ratunek , Z bliska Tren Utwór liryczny poświęcony osobie zmarłej, rozpamiętujący jej zalety i dokonania; wyra‑ żający uczucia smutku, żalu, rozpaczy. J. Kochanowski Treny W. Broniewski Brzoza