Egzamin ósmoklasisty - język polski. Repetytorium - 2023

111 Dramat DRAMAT – to jeden z trzech (obok liryki i epiki) rodzajów literackich. Charakteryzuje utwory, które cechuje dialogo- wość – czyli sytuacje i postacie ukazywane są bezpośrednio i za pomocą dialogów (co stanowi tekst główny), występuje również tekst poboczny (didaskalia). Dramat jest przeznaczony do wystawiania na scenie, dzieli się na akty i sceny. Nie wy- stępuje narrator, brakuje też nadrzędnego podmiotu lirycznego. Utwory dramatyczne mogą być pisane wierszem lub prozą. NAJWAŻNIEJSZE GATUNKI DRAMATYCZNE Nazwa Charakterystyczne cechy Przykłady Tragedia Najstarszy gatunek dramatyczny, ukształtowanywVw. p.n.e. Osią kompozycyjną tragedii jest konflikt dwóch niemożliwych do pogodzenia racji: dążeń bohatera z przewyższającymi go siłami (wolą bogów, normami moralnymi, losem). Tragedia podejmuje tematy poważne, wzniosłe. Sofokles Antygona W. Szekspir: Romeo i Julia , Hamlet J. Słowacki Balladyna Komedia Rówieśniczka tragedii, wywodząca się z wesołych pieśni ob- rzędowych ku czci Dionizosa. Osią kompozycyjną komedii najczęściej jest kontrast (bohaterów, postaw). Wartka akcja zmierza do pomyślnego rozwiązania, a w jej trakcie zdarza się wiele komicznych (zabawnych) sytuacji. Możemy tu mówić o komizmie słownym, sytuacyjnym, komizmie postaci. A. Fredro Zemsta Molier: Świętoszek , Skąpiec Komizm słowny, inaczej językowy Powiedzonka Cześnika: mocium panie , Hej! Gerwazy, daj gwintówkę, / Niechaj strącę tę makówkę ; przemówienia Papkina; śmieszy nas to, co jest mówione. Komizm postaci Ośmieszone zachowanie Papkina (chorobliwy kłamca, samochwała, opowiadający o swoimmęstwie, a w istocie tchórz, bierze na serio kpiny Klary, w testamencie zapisuje jej gitarę i kolekcję motyli); wyraziste, przerysowane cechy bohaterów, np. porywczości Cześnika; śmieszna jest sama postać. Komizm sytuacyjny Scena dyktowania listu Dyndalskiemu; „bohaterskie” czyny Papkina pod murem granicznym; „oświadczyny” Papkina i reakcja Klary – śmieszna jest cała sytuacja, zdarzenie. Istnieją też typy dramatu, których nie da się zakwalifikować do żadnego z trzech powyższych gatunków – np. Dziady A. Mickiewicza (zob. str. 115). ELEMENTY DRAMATU akt Część utworu dramatycznego, zawierająca względnie spójny i zamknięty odcinek akcji, wyodręb- niony ze względu na zmianę miejsca lub czasu, charakteru zdarzeń lub ich znaczenia dla całości utworu. scena Część utworu dramatycznego wyodrębniona ze względu na występujące w niej osoby. Przybycie lub odejście którejś z nich oddziela jedną scenę od następnej. tekst główny To wypowiedzi postaci występujących w utworze dramatycznym. tekst poboczny (didaskalia) W odróżnieniu od tekstu głównego (wypowiedzi bohaterów) pochodzi bezpośrednio od autora i nie jest przeznaczony do wystawiania na scenie, a skierowany do osób realizujących przedsta- wienie (dla reżysera, scenografa, aktorów, kostiumografa, choreografa – mają pomóc wystawić utwór na scenie). Mogą ograniczać się do podania podstawowych danych o czasie i miejscu akcji, porze dnia, wyglądzie sceny, kostiumów, sposobie wypowiadania tekstu, o rekwizytach, ale mogą też mieć charakter literacki i wyrażać stosunek autora do przedstawionych wydarzeń. W zapisie utworu dla wyróżnienia didaskaliów stosuje się odmienny krój pisma.