Gramatyka

ĆWICZENIE Stosując tę praktyczną radę, spróbuj się zastanowić, czy rzeczowniki: wę - drówka, brzuch, palec są żywotne, czy nie? Kolejny podział rzeczowników na nazwy własne i  pospolite związany jest z bardzo ważną regułą ortograficzną. Otóż nazwy własne, czyli rzeczowniki, za pomocą których określamy nazwy jednej konkretnej rzeczy, np.: Wisła, Kraków, Wanda, Jowisz, piszemy zawsze wielką literą. Rzeczowniki pospolite, np.: rzeka, miasto, imię, planeta – piszemy małą literą. Jeżeli powiesz: „Chodzę do szkoły podstawowej”, to zarówno wyraz szkoła, jak i podstawowej należy napisać małą literą, gdyż szkół podstawowych jest wiele. Natomiast w zdaniu: „Chodzę do Szkoły Podstawowej nr 1” nazwę szkoły trzeba napisać wielką literą, gdyż jest to nazwa własna tej jedynej szkoły, do której uczęszczasz. Rodzaj Cechą rzeczownika jest rodzaj. Wyróżniamy trzy rodzaje rzeczownika – męski (ten), np.: ojciec, kot; żeński (ta), np.: kobieta, tablica; nijaki (to), np.: dziecko, drzewo w liczbie pojedynczej oraz męskoosobowy (ci np.: panowie) i  niemę - skoosobowy (te np.: panie, stoły) w liczbie mnogiej. Rodzaj rzeczowników osobowych związany jest z rodzajem naturalnym, czyli płcią nazywanych osób, np.: Stanisław to rzeczownik rodzaju męskiego, Stanisława – rzeczownik rodzaju żeńskiego. Czasem rzeczownik rodzajumęskiego odnosi się do kobiety, np.: Ona jest świadkiem. (świadek – rodzaj męski) Ona jest doktorem. (doktor – rodzaj męski) Zdarza się także odwrotnie: rzeczownik mający końcówkę -a, charaktery - styczną dla rodzaju żeńskiego, jest nazwą męską, np.: sędzi a, artyst a, dentyst a, a nawet… mężczyzn a. Rzeczowniki żywotne nieosobowe nie zawsze uwzględniają różnicę płci, np.: chociaż możemy ustalić płeć osobników na podstawie nazw: lew – lwica, wilk – wilczyca, to w przypadku takichwyrazów jak: żaba, ryba, ćma niemożemy utworzyć formy rodzaju męskiego (ale zawsze możemy sobie pomóc, dodając wyraz – samica lub samiec, np. żaby). Rzeczowniki nieżywotne również mają trzy rodzaje, ale ich rodzaj zależy oczywiście tylko od formy gramatycznej wyrazu. 73 Rzeczownik FLEKSJA