Dziady

234 Dziady — Krótkie opracowanie Dziady cz. II Stanowią zapis obrzędu dziadów, oparte są na romantycznym przekonaniu, że możliwe jest przenikanie się świata żywych ze światem zmarłych; oba te światy, wchodząc we wzajemne relacje, mają na siebie wpływ (żywi czerpią nauki moralne, martwi otrzymują pomoc w drodze do uwolnienia — zbawienia). Na świecie współistnieje dobro i zło. Człowiek dokonując wyboru decyduje o swoim losie, ponieważ zło zawsze zostanie ukarane odpowiednio do popełnionej winy — różne grzechy łączą się z różnymi karami. W zakończeniu pojawia się tajemnicze Widmo — duch nieszczęśliwie zakochanego samobójcy (w domyśle jest to Gustaw). Dziady cz. III Jest to dramat historyczny oparty na autentycznych wydarzeniach (aresztowania młodzieży zaangażowanej w działania tajnych stowarzyszeń w 1823 r. i późniejsze liczne represje). Utwór mówi o  ogromie carskich zbrodni. Wymowa historyczno-polityczna wpisuje się też w wyższy wymiar utworu i moralny porządek, ujawniający odwiecznie toczoną walkę dobra ze złem. Mickiewicz nadaje dziełu atmosferę mistycyzmu, przez co uwzniośla historię. Tematem utworu jest męczeńska historia Polaków, mesjanistyczna wizja naszych dziejów, dzięki którym będzie możliwe nie tylko wyzwolenie narodu polskiego, ale zbawienie całej ludzkości. Jednym z więźniów jest Gustaw, który na początku utworu zmienia imię na Konrad i z nieszczęśliwego kochanka staje się patriotą. Jako romantyczny poeta pragnie być reprezentantem narodu, a swoją twórczą moc i poczucie wyjątkowości będzie chciał wykorzystać — nawet za cenę wadzenia się z Bogiem — do uszczęśliwienia i uwolnienia narodu. Dziady cz. IV Kontynuują problematykę moralną części II, ponadto są poematem o nieszczęśliwej, niespełnionej miłości rozumianej na modłę romantyczną, jako związek dwóch przeznaczonych sobie dusz. Głównym bohaterem jest duch Gustawa — nieszczęśliwie zakochanego samobójcy, który w noc swojej śmierci powraca do świata żywych i opowiada dzieje swojego życia.