Potop

5 Wstęp ył na Żmudzi ród możny Billewiczów, od Mendoga 1 się wywodzący, wielce skoligacony 2 i w całym Rosieńskiem nad wszystkie inne sza- nowany. Do urzędów wielkich nigdy Billewiczowie nie doszli, co najwięcej powiatowe piastując, ale na polu Marsa 3 niepożyte krajowi oddali usługi, za które różnymi czasami hojnie bywali nagradzani. Gniazdo ich rodzinne, istnie- jące do dziś, zwało się także Billewicze, ale prócz nich posiadali wiele innych majęt- ności i w okolicy Rosień, i dalej ku Krakinowu, wedle Laudy, Szoi, Niewiaży – aż hen, jeszcze za Poniewieżem. Potem rozpadli się na kilka domów, których człon- kowie potracili się z oczu. Zjeżdżali się wszyscy wówczas tylko, gdy w Rosieniach, na równinie zwanej Stany, odbywał się popis pospolitego ruszenia 4 żmudzkiego. Częś- ciowo spotykali się także pod chorągwiami litewskiego komputu 5 i na sejmikach, a że byli zamożni, wpływowi, więc liczyć się z nimi musieli sami nawet wszechpotężni na Litwie i Żmudzi Radziwiłłowie. Za panowania Jana Kazimierza patriarchą wszystkich Billewiczów był Herakliusz Billewicz, pułkownik lekkiego znaku, podkomorzy upicki. Ten nie mieszkał w gnieź- dzie rodzinnym, które dzierżył pod owe czasy Tomasz, miecznik 6 rosieński; zaś do Herakliusza należały Wodokty, Lubicz i Mitruny, leżące w pobliżu Laudy, naokół, jakoby morzem, ziemiami drobnej szlachty oblane. Prócz Billewiczów bowiem kilka było tylko większych domów w okolicy, jako Soł- łohuby, Montwiłłowie, Schyllingowie, Koryznowie, Sicińscy (choć i drobnej braci tychże nazwisk nie brakło), zresztą całe porzecze Laudy usiane było gęsto tak zwa- nymi „okolicami” albo mówiąc zwyczajnie: zaściankami zamieszkałymi przez sławną i głośną w dziejach Żmudzi szlachtę laudańską. W innych okolicach kraju rody brały nazwę od zaścianków albo zaścianki od rodów, jako bywało na Podlasiu; tam zaś, wzdłuż laudańskiego porzecza, było inaczej. Tam mieszkali w Morezach Stakjanowie, których swego czasu Batory osadził za męstwo okazane pod Pskowem 7 . W Wołmontowiczach na dobrej glebie roili się Butrymowie, najdłuższe chłopy z całej Laudy, słynni z małomówności i ciężkiej ręki, którzy czasu 1  Mendog  – książę litewski, od 1253 r. król, zjednoczył Litwinów, walczył z Krzyżakami. 2  Wielce skoligacony  – spokrewniony z wieloma możnymi rodami. 3  Na polu Marsa  – tutaj: na wojnie, w walce. 4  Pospolite ruszenie  – wezwanie pod broń wszystkich mężczyzn zdolnych do służby wojskowej z danego rejonu bądź całego kraju. W ten sposób prowadzono wojnę, zanim powstały armie zawodowe lub zaciężne. 5  Komput  – tutaj: ogół powołanego wojska. 6  Miecznik  – honorowy tytuł niskiego urzędnika ziemskiego, w Polsce średniowiecznej był to urzędnik zarządzający zbrojownią władcy i noszący przed nim miecz, który symbolizował jego władzę wojskową. 7  Oblężenie Pskowa  – trwało od września 1581r. do lutego 1582 r., była to decydująca bitwa kon- fliktu polsko‑rosyjskiego o Inflanty, po której zostały one przyznane Polsce, mimo że wojska pol- skie nie zdobyły miasta.