Opowieści nadzwyczajne

Zagłada Domu Usherów (…) jego serce jest zawieszoną lutnią; Gdy tylko go dotkniesz, rozbrzmiewa. Pierre-Jean de Béranger 151 Przez cały dzień pewnej jesieni – dzień zadymką omglony, posępny i oniemiały, gdy chmury ciężko i nisko zwisły na niebie, przebywałem samopas i konno obszary niezwykle ponurej krainy i wreszcie, w chwili przypływu zmierzchów wieczornych, stanąłem przed melancholijnym Domem Usherów. Nie wiem, jak się to stało, ale od pierwszego wejrzenia, które rzuciłem na ową budowlę, uczucie smutku po- nad siły przeniknęło mą duszę. Mówię: ponad siły, ponieważ tego smutku nie koiło zgoła najmniejsze źdźbło owego nastroju, któremu istota poezji nadaje niemal barwy rozkoszy, a który zazwyczaj ogarnia duszę wobec najposępniej- szych widoków natury, pełnych spustoszenia i zgrozy. Oglądałem przeciwległy mi krajobraz i nic, jeno dom i charakterystyczna perspektywa tej miejscowości, mury chłodem przesycone, okna, podobne do oczu, które, patrząc, nie widzą – kilka kęp jędrnego sitowia oraz kilka pni zbielałych i spróchniałych drzew – samym swym widokiem zdziałały, że do- znałem owego całkowitego pognębienia ducha, które wśród uczuć ziemskich najtrafniej można przyrównać tylko przedocknieniowym majaczeniom pa- lacza opium 152 – jego bolesnym do codzienności powrotom – straszliwemu a niechętnemu pierzchaniu z jego oczu zasłony. Była w tym – drętwota serca, znękanie, niemoc – niepokonany smutek zadumy, której żaden bodziec wy- obraźni nie mógł ożywić ani spotężnić. Cóż to za przyczyna – myślałem w duchu – cóż to za przyczyna tkwi w moim wzruszeniu na widok Domu Usherów? Była to tajemnica zgoła nieodgadniona i nie mogłem oprzeć się pochmurnym przeczuciom, które gromadziły się we mnie podczas rozmyślań. Byłem zmuszony uciec się do tego niezbyt wystarczającego wniosku, że istnieją bardzo proste zestawienia 151 Pierre-Jean de B é ranger (1780–1857) – francuski poeta i autor tekstów popular- nych piosenek. Motto zostało pominięte przez tłumacza i dodane w niniejszym wy- daniu (dop. red.). 152 Opium  – substancja uzyskiwana z niedojrzałych główek maku lekarskiego, ma między innymi działanie odurzające i halucynogenne, bardzo silnie uzależnia. Obecnie używana jest np. do produkcji morfiny i heroiny. Czas akcji