Nad Niemnem

362 NAD NIEMNEM Problematyka utworu Bohaterowie powieści a sens życia. Rolamiłości i pracy w życiu człowieka Wszystkie powieściowe postacie szukają sensu życia . Jest to szczególnie widoczne na przykładzie Justyny, Jana i Marii Kirłowej. Odnajdują oni spełnienie w miłości, pracy, harmonii z przyrodą i otoczeniem . Justyna po zawodzie miłosnym (nieszczęśliwa miłość do Zygmunta Korczyńskiego) wiedzie przykry, jałowy żywot rezydentki korczyńskiego dworu. Dopiero związek z Janem leczy jej duszę, nadaje życiu sens, pozwala dojrzeć i być szczęśliwą . Młody Bohatyrowicz i Kirłowa to bohaterowie pozytywni, cieszący się życiem, jego trudami i radościami. Są pełni entuzjazmu i miłości i potrafią dzielić się tymi uczu - ciami z innymi. Benedykt i Marta poświęcają się pracy . Korczyński, zagrożony ruiną majątkową, samotnie walczy o zachowanie Korczyna. Marta w pracy odnajduje ucieczkę przed tru - dem samotnego życia i świadomością, że jest ono takie na jej własne życzenie (odrzuciła bowiemmiłość Anzelma). Ciężka praca wywiera piętno na jej wyglądzie i zdrowiu, ale daje poczucie użyteczności, potrzeby służenia innym. Dla nich praca jest radością, sensem życia, źródłemgodności . Już Jan i Cecylia właśnie nią zasłużyli na królewską nobilitację. Pracę szanują i młodzi bohaterowie powieści (poza Leonią). Justyna decyduje się na małżeństwo z Janem i związane z nim trudy wiejskiego życia, Marynia pomaga matce, a Witold traktuje pracę tak, jak jego przodkowie powstanie – jako walkę o wolność ( powra- cająca fala – str. 310). Dużą wagę przywiązuje do udogodnień technicznych oraz teorii naukowych, marzy o wprowadzeniu swoich zasad w życie. Praca jest w powieści naczelnym kryterium oceny bohaterów. Pozytywni (Bohaty - rowicze, Benedykt, Justyna, Kirłowa, Marta) pracują, negatywni (Emilia, Kirło, Zygmunt) prowadzą pustą, bezużyteczną egzystencję pozbawioną jakiegokolwiek wysiłku dla dobra innych. W utworze można znaleźć wiele jej opisów: orzącego, śpiewającego Jana; pracują - cych gromadnie żniwiarzy, wśród nich i Justynę, która dzięki pracy zaśmiała się tak głośno, jak nie śmiała się nigdy (str. 157); krzątającą się w domu Kirłową, która doskonale radzi sobie z wieloma codziennymi zajęciami. Są i tacy bohaterowie, którzy tracą sens życia. Niszczy ich nieszczęśliwa miłość (Klotylda, Marta, Teresa) lub bezproduktywne lenistwo (Kirło, Emilia, Zygmunt, Różyc). Zygmunt poślubił Klotyldę na skutek chwilowego zauroczenia i kaprysu, a dziewczyna codziennie odczuwa tę uczuciową pustkę w swoim życiu. Marta odrzuciła miłość Anzelma, bo bała się opinii otoczenia i trudów wiejskiego życia – po latach, jako samotna i smutna kobieta niemająca własnej rodziny, jedyny sens życia dostrzega w służeniu innym . Swoją pracowitością i odpowiedzialnością wspomaga Benedykta w wysiłku oca - lenia Korczyna przed ruiną. Kirło nie pomaga żonie, czas spędza głównie w Korczynie na rozmowach z Emilią. Interesują go jedynie rozrywki i plotki. Różyc i Zygmunt Korczyński swoją słabość przekształcają w cynizm. Nie potrafią żyć odpowiedzialnie, dlatego uciekają przed codziennością w świat sztuki, europejskich podróży, pustki, zepsucia. To do Emilii, Kirły, Zygmunta i Różyca odnieść należy słowa Jana: Najgorsza to jest rzecz, kiedy człowiek nic nie robi, a tylko o swoich biedach myśli!… (str. 71). Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście