Opracowania lektur i wierszy - liceum/technikum - klasy 1-4 - PO REFORMIE

10 Antyk FILOZOFIA ANTYCZNA Główne dziedziny filozofii to: etyka (dotyczy właściwego sposobu postępowania), episte- mologia (nauka o tym, w jaki sposób poznajemy rzeczywistość), metafizyka (inaczej zwana ontologią, ogólna teoria bytu, tzn. tego, co jest). Najważniejszymi filozofami Starożytności byli: • Sokrates (ok. 469–399 p.n.e.) – wprowadził pojęcie cnoty rozumianej jako doskona- łość, mądrość, umiejętność panowania nad sobą, sprawiedliwość. Sokrates uważał, że niemożliwe jest osiągnięcie ideału cnoty bez wiedzy, czyli mądrości . Tylko wtedy człowiek może dążyć do dobra i sprawiedliwości. Filozof nie pozostawił żadnych pism . Jego poglądy zostały przedstawione przez Platona (Sokrates jest głównym rozmówcą w platońskich dialogach). Posługiwał się specyficzną metodą dowodzenia – przytaczał powszechnie przyjęte opinie po to, by wykazać, że nie odpowiadają one istocie rzeczy (przytaczał je z dystansem, dlatego mówimy o sokratejskiej ironii; Sokratesowi przypisujemy słowa: „Wiem, że nic nie wiem” – filozof był zatem przekonany, że ludzkie poznanie jest niepełne, ograniczone). Sokrates został skazany na śmierć (przez wypicie trucizny, cykuty) za rzekomą demoralizację młodzieży. • Platon (ok. 423/427–347 p.n.e.) – był uczniem Sokratesa. Uważał, że świat, w którym żyjemy, który postrzegamy za pomocą zmysłów, jest odbiciem świata idei . Każdy przedmiot, każdy element świata doczesnego, ma więc swój idealny pierwowzór (tzn. np. „koniowatość” stwarza konia, czyni go tym, czym on jest; w koniach, które możemy zobaczyć, „koniowatość” nie występuje jednak w sposób czysty – zwierzęta te mogą być bowiem różnie umaszczone, różnić się między sobą wielkością itp.). Człowiek powinien zbliżać się do ideału i w tym znajdować szczęście oraz cel życia. Platon uważał, że do prawdy można zbliżać się tylko poprzez dialog , dlatego jego dzieła mają taką właśnie formę. Najważniejsze z nich to: Uczta (stąd pochodzi pojęcie „miłości platońskiej”, tzn. takiej, która poszukuje piękna, lecz nie wikła się w zmysłowość), Fedon (dialog o nieśmier- telności duszy), Fajdros , Protagoras (dialog o cnocie, która – zdaniem Platona – ma cha- rakter obiektywny, nie jest tym, co tylko użyteczne) i Państwo (utwór o idealnym ustroju). W dialogach platońskich zwykle jeden z uczestników rozmowy – Sokrates – pełni rolę mistrza, który stara się poprowadzić ucznia ku właściwym wnioskom. Platon spierał się z sofistami, których interesowała nie tyle prawda, co umiejętność prze- konywania, że coś jest prawdziwe (ta umiejętność to retoryka). • Arystoteles (384–322 p.n.e.) – był uczniem Platona. Wprowadził do filozofii pojęcie eudajmonii , czyli ostatecznego ideału szczęścia, który osiągnąć powinien każdy człowiek. Arystoteles twierdził, że szczęście może dać jedynie praktyczne czynienie dobra, życie w cnocie i prawości (jest to bowiem życie w zgodzie z samym sobą, a ściślej: z własną istotą, formą; forma ma charakter rozumny i potencjalny, powinna być potwierdzana w naszym działaniu). Arystoteles napisał także Poetykę (traktat o poezji). Arystoteles odrzucił platońską naukę o ideach. Element formujący był dla Arystotelesa nieodłączny od materii (tzn. istniejący „tu i teraz”). SZKOŁY FILOZOFICZNE III wiek p.n.e. to rozwój szkół filozoficznych. Najważniejsze z nich to: • Stoicy Za twórcę tej szkoły uważany jest Zenon z Kition (336–263 p.n.e.), który postulował życie umiarkowane, zgodne z naturą i rozumem. Ideałem stoika jest człowiek, który w każdej Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście