Repetytorium - liceum/technikum - biologia

• Pajęczaki – rozpowszechniony i obfitujący w gatunki takson; prawdopodobnie pierwsze stawonogi, które wyszły na ląd w dewonie. Cztery pary dwugałęzistych odnóży krocznych. Wyróżniamy: – skorpiony – liczne pierwotne cechy, m.in. metanefrydia jako narządy wydalnicze u mło ­ docianych form, podział ciała na głowotułów, segmentowany odwłok i zaodwłok, za ­ kończony kolcem jadowym; drapieżniki polujące nocą, chwytają ofiarę szczypcami i pa ­ raliżują jadem; żyją w krajach o gorącym klimacie; długość do kilkunastu centymetrów – zaleszczotki – stawonogi podobne do skorpionów, wielkości do 1 cm, odwłok zakończo ­ ny półkoliście, segmentowany; żyją na całym świecie, w ściółce, pod korą drzew i pod kamieniami; drapieżniki – pająki – szczękoczułki nie wyróżniają się wielko ­ ścią, odwłok pokryty włoskami i niepodzielony na segmenty; w większości drapieżniki, nielicz ­ ne wodne (topik); żyją na całym świecie, w tro ­ pikach osiągają znaczną wielkość, niektóre nie ­ bezpieczne dla człowieka (czarna wdowa) – kosarze – o drobnym ciele, biegające i wspina ­ jące się na drzewa/mury na długich kończynach; nie budują pajęczyny; tagmy zlewają się ze sobą w całość; mają zdolność autotomii – odrzucania odnóży w sytuacji zagrożenia – roztocze – podobnie jak u kosarzy brak zróżnicowania na tagmy; bardzo drobne, często mikroskopijne; w większości wyspecjalizowane pasożyty zwierząt (świerzb, kleszcz) i ro ­ ślin (przędziorek – „czerwony pajączek”) Owady – gromada stawonogów, która odniosła największy sukces ewolucyjny. Ciało po ­ dzielone na głowę, tułów i odwłok. Trzy pary odnóży krocznych, jednogałęzistych, i dwie pary skrzydeł; tchawkodyszne. Wyróżniamy: • owady pierwotnie bezskrzydłe: pierwogonki, skoczogonki, szczeciogonki • owady z przeobrażeniem niezupełnym (niewiele różnią się od owadów paleozoicznych): jętki, ważki – dwie pary błoniastych skrzydeł; termity – zrzucanie skrzydeł po okresie go ­ dowym, żywią się drewnem; prostoskrzydłe (szarańczaki, świerszcze, koniki polne), kara ­ czany, skorki – pierwsza para skrzydeł skórzasta, często zredukowana; często zwierzęta nocne; wszy, pluskwiaki – część jest pasożytami roślin (mszyce) i zwierząt (wszy, pluskwy) • owady z przeobrażeniem zupełnym: siatkoskrzydłe, np. złotook – larwa drapieżna, do ­ rosły roślinożerca; błonkówki – mrówki, pszczoły, osy (np. szerszeń), trzmiele; często życie społeczne, mrówki tracą skrzydła po okresie godowym; łuskoskrzydłe (ćmy, moty ­ le) – skrzydła pokryte łuseczkami, dorosłe żywią się nektarem, larwy – bardzo żarłoczni roślinożercy, nierzadko kanibalizm, szkodniki lasów i upraw; chrząszcze – stonka ziemnia ­ czana, biedronka, skarabeusz, biegacze; pchły – groźne pasożyty, wektory dżumy i innych chorób; muchówki – druga para skrzydeł przekształcona w przezmianki; najsprawniejsi lotnicy wśród owadów; muchy, bąki, gzy, komary, komarnice. Tarantula meksykańska – przedstawiciel pajęczaków Różnorodność organizmów żywych z elementami fizjologii roślin i zwierząt 190