Repetytorium - szkoła podstawowa. Język polski, kl. 7-8

Perswazja i manipulacja Prowadząc rozmowę czy biorąc udział w dys‑ kusji, jej uczestnicy starają się przekonać innych do swoich poglądów. Do przekonywania od‑ biorcy do własnych racji służy perswazja. Perswazja jest działaniem akceptowanym i mieści się w normach zachowań uznawa- nych za etyczne. Stosuje ją w mniejszym lub większym zakresie każdy, kto bierze udział w dyskusji na jakiś temat, zwłaszcza w przypadku dyskusji publicznych i umiejętności świadomego posługiwania się językiem tak, by wpływać na odbiorcę. Używamy jej także w rozmowach prywatnych, często nie zdając sobie z tego nawet sprawy. Najczęściej uży- wane środki perswazji to: bezpośrednie zwroty do odbiorcy, dzięki którym czuje się on osobiście zaangażowany w temat rozmowy ( Na pewno zgodzicie się państwo ze mną, że…; Jak wiesz… ); podkreślanie wspólnoty poglądów rozmówców przez używanie form 1 osoby liczby mnogiej – „my” ( Każdy z nas jest przekonany, że…; Wszyscy zgadzamy się w tej kwe- stii ), a także oddzielanie reprezentantów poglądu przeciwnego przez używanie zaim- ka „oni” ( Nie uda im się nas powstrzymać; Cokolwiek powiedzą zwolennicy przeciwnej tezy, nie zmienimy zdania ); sugerowanie odbiorcy, że istnieje tylko jeden słuszny pogląd czy jedno słuszne rozwią‑ zanie danego problemu ( Każdy uczciwy człowiek wie, że….; Oczywistym jest, że w tej sytuacji musimy… ); powoływanie się na autorytety z danej dziedziny ( Najnowsza publikacja doktora Ko- walskiego nie pozostawia wątpliwości, że…; Badania profesora Nowaka udowodniły, że… ); używanie słownictwa nacechowanego emocjonalnie – pozytywnie lub negatywnie w zależności od sytuacji ( błyskotliwy naukowiec, którego nazwisko znane jest każde- mu; fenomenalna koncepcja – kiedy wyrażamy poparcie; reprezentanci przestarzałe- go poglądu, że…; drugorzędny pismak – w odniesieniu do idei i osób reprezentujących przeciwne stanowisko). Bywają jednak sytuacje, w których stosowane są nieuczciwe metody przekonywania, oparte na wprowadzeniu rozmówcy w błąd, oszukaniu go, skłonieniu do przyjęcia poglą‑ du lub podjęcia działania, które są niekorzystne dla niego samego, ale przynoszą jakieś korzyści drugiej stronie. Takie metody to manipulacja. W przeciwieństwie do perswazji, manipulacja jest działaniem nieetycznym. Używają- cy jej starają się, by osoby, które są jej poddawane, nie miały możliwości tego zauważyć. Jak można ją rozpoznać? Oto kilka przykładów, na czym może polegać: fałszowanie informacji – takie posługiwanie się faktami, by wywołać u odbiorcy za‑ fałszowany obraz rzeczywistości, np. poprzez podkreślanie jednych faktów i zatajanie innych, przedstawianie nie‑ zgodnych z prawdą interpretacji faktów, wyolbrzymianie lub negowanie ich zna‑ czenia itp.; manipulacja wiedzą – używanie wiedzy naukowej w sposób wybiórczy, np. opie‑ ranie się na teoriach reprezentujących Zapamiętaj! Perswazja – przekonywanie kogoś do własnych poglądów i racji. Zapamiętaj! Manipulacja językowa – takie formułowanie wypowiedzi i prowadzenie dyskusji, by wprowadzić rozmówcę w błąd i dzięki temu osiągnąć korzyści (osobiste bądź dla reprezentowanej grupy). Elementy retoryki 373