Vademecum matura - geografia

Astronomiczne podstawy geografii 42 Podstawowe wymiary Ziemi średni promień 6 371 km spłaszczenie przy biegunie 21 km obwód równika 40 075 km długość południka 20 004 km długość 1° łuku południka 111,1 km powierzchnia w tym: lądy Wszechocean 510 mln km 2 149 mln km 2 (29%) 361 mln km 2 (71%) objętość 1 083 mld km 3 Ruch obrotowy Ziemi i jego skutki Ruch obrotowy (wirowy) to ruch Ziemi wokół własnej osi. Ziemia obraca się wokół własnej osi z zachodu na wschód. Jeden pełny obrót (doba gwiazdowa) trwa 23 h 56 min 4 s. W tym czasie wszystkie miejsca na kuli ziemskiej zakreślają okręgi (z wyjątkiem biegunów), poruszając się z różną prędkością liniową (maksymalną na równiku 1667 km/h – tu najdłuższa droga do przebycia w ciągu doby). Prędkość kątowa natomiast nie zmienia się – na całej kuli ziemskiej jest stała. Oprócz doby gwiazdowej istnieje także doba cywilna (od godziny 0:00 danego dnia do tej samej godziny dnia następnego) oraz doba słoneczna (okres między dwoma górowaniami Słońca, umownie przyjęta jako 24 godziny). Dowody świadczące o ruchu obrotowym Ziemi: • odchylenie ciał swobodnie spadających na wschód – ciało zrzucone z wysokiej wieży nie spada pionowo (zgodnie z siłą przyciągania Ziemi), lecz linia jego lotu odchyla się nieco na wschód; jest to spowodowane większą prędkością liniową wierzchołka niż pod- stawy wieży. W naszych szerokościach geograficznych odchylenie to wynosi około 2 cm przy stumetrowej wieży. • zmiana kierunku płaszczyzny wahań wahadła Foucaulta (czyt. Fuko ) – pod wpływem ruchu obrotowego Ziemi kierunek płaszczyzny wahań wahadła przesuwa się zgodnie z ruchem wskazówek zegara (na półkuli północnej). Następstwa ruchu obrotowego Ziemi: • spłaszczenie Ziemi przy biegunach • siła Coriolisa – sprawia, że wszystkie ciała poruszające się na półkuli północnej odchylają się w prawo od nadanego im kierunku, a na półkuli południowej w lewo. Dotyczy to wszystkich ciał poruszających się na kuli ziemskiej, a także prądów morskich, fal, wiatrów itd. Siła Coriolisa powoduje np. silniejszą erozję boczną prawych brzegów rzek na półkuli północnej i lewych na półkuli południowej BYŁO NA MATURZE 2017 BYŁO NA MATURZE 2018 Pewniak na teście Pewniak na teście kierunek nadany ciału kierunek zmieniony pod wpływem siły Coriolisa