Egzamin ósmoklasisty - język polski. Repetytorium - 2023

32 Liryka Adam Mickiewicz Wybitny polski poeta, zwany wieszczem narodo‑ wym, żył w latach 1798–1855. Urodził się w Zaosiu koło Nowogródka. Był synem Mikołaja, adwokata przy są‑ dach nowogródzkich, i Barbary z Majewskich. Po ukoń‑ czeniu szkół dominikańskich wNowogródku wstąpił w 1815 r. na uniwersytet wWilnie, gdzie uzy‑ skał solidne wykształcenie w zakresie filologii klasycznej, literatury ojczystej i historii. Od września 1819 r. objął posadę nauczyciela szkoły średniej w Kownie. Należał w tym czasie do Towarzystwa Filomatów oraz Towarzystwa Filaretów i z tego powodu został osadzony wwięzieniu (w klaszto‑ rze ojców Bazylianów w Wilnie), gdzie przebywał od 5 XI 1823 r. do 3 V 1824 r. Następnie został zesłany do Rosji. Przebywał m.in. w Petersburgu, Odessie i Kownie. W Rosji poznał wielu tamtej‑ szych wybitnych pisarzy. W 1829 r. znalazł się w Niemczech, a następnie w Rzymie, gdzie dowie‑ dział się o wybuchu powstania listopadowego. W kwietniu 1831 r. wyruszył – przez Genewę i Paryż – do Wielkopolski, którą opuścił w marcu 1832 r., po czym przez Drezno udał się z powrotem do Paryża. Tam ożenił się w 1834 r. z Celiną Szyma‑ nowską. W 1839 r. objął w Lozannie katedrę literatury rzymskiej, a w latach 1840–1844 był profesorem w katedrze litera‑ tur słowiańskich, utworzonej w Collége de France. W 1844 r. za swą antyklerykalną postawę i propagowanie idei Andrzeja Towiańskiego został zawieszony w czynnościach profesora. W lutym 1848 r. przebywał w Rzymie, gdzie uzyskał audiencję u papieża Piusa IX, a później zorganizował ochotniczy legion polski. Po objęciu władzy przez Napoleona III zaniechał dzia‑ łalności politycznej i podjął pracę jako bibliotekarz w paryskiej Bibliotece Arsenału. We wrześniu 1855 r. wyjechał do Kon‑ stantynopola z zamiarem tworzenia oddziałów polskich, mających wystąpić przeciwko Rosji. W mieście tym zmarł nagle, najprawdopodobniej na cholerę. Został pochowany w Paryżu, a obecnie spoczywa w podziemiach katedry wawelskiej. Śmierć Pułkownika GENEZA Utwór został napisany po upadku postania listopadowego. Do Mickiewicza, który nie brał udziału w postaniu, docierały opowieści z Polski dotyczące przebiegu walk. Śmierć Pułkownika opowiada o autentycznej postaci – Emilii Plater, która bra‑ ła udział wwalkach powstańczych, zainicjowała samodzielne powstanie na Litwie. BUDOWA Wiersz zbudowany jest z 5 strof. Trzy pierwsze mają 8 wersów, czwarta strofa ma 7 wersów, a ostatnia 5. Każdy wers ma 10 sylab. Rymy krzyżowe (abab) są do‑ kładne, niegramatyczne. Utwór posiada cechy liryki oraz epiki, formalnie przypo‑ mina balladę. OMÓWIENIE UTWORU Wydarzenia opisane w utworze toczą się w borze, gdzie w chatce leśnika umiera Pułkownik. Owydarzeniach opowiada podmiot liryczny, który jest tylko obserwatorem, nie uczestniczy w nich. Wyraża się jednak z wielkim szacunkiem o umie‑ rającym Pułkowniku, wręcz gloryfikuje go. Dopiero w ostatniej strofie dowiaduje się, kim był Pułkownik – była to przy‑ wódczyni powstańców – Emilia Plater. Czas akcji wydarzeń opisanych w utworze nie jest dokładnie określony, ale z pew‑ nością wydarzenia rozgrywają się podczas działań wojskowych – świadczy o tym obecność żołnierzy w środku lasu, jest też mowa o walkach z Mo‑ skalami. Pod chatę schodzi się okoliczny lud z pytania‑ mi o zdrowie Pułkownika i płacze na wieść o tym, że on umiera. Widać z tego, że jest to człowiek cenio‑ ny, szanowany i poważany, a także znany  – okoliczni mieszkańcy słyszeli o nim, wiedzą, kim jest. Umierający Pułkow‑ nik porównany jest do pol‑ skiego bohatera narodo‑ wego, hetmana Stefana ROMANTYZM Powstanie listopadowe 1830–1831 – powstanie narodowe przeciwko Imperium Rosyjskiemu, swoim zasięgiem objęło Królestwo Polskie i część ziem zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń). George Benedict Wunder Emilia Plater w czasie powstania listopadowego , 1831.