Egzamin ósmoklasisty - język polski. Repetytorium - 2023

37 Epika Typ Przykład Bohater literacki Zbiorowy – bohaterem jest określona grupa, zbiorowość. Mówimy o bohaterze zbiorowym, gdy w utwo‑ rze nie da się wyodrębnić głównego bohatera pośród opisanej grupy, społeczności. Pan Tadeusz – szlachta Chłopi – mieszkańcy wsi Lipce Pozytywny – postać tak skonstruowana, by czy‑ telnik mógł się z nią solidaryzować, uznać za wzór do naśladowania. Często występuje w lite‑ raturze tendencyjnej. Balladyna – Alina Negatywny – postać literacka obdarzona wy‑ ostrzonymi negatywnymi cechami, skonstru‑ owana w taki sposób, by czytelnik nie mógł się z nią solidaryzować. Występuje w literaturze tendencyjnej oraz w gatunkach popularnych (po‑ wieść sensacyjna, kryminalna). Quo vadis – Neron Pan Tadeusz – major Płut Balladyna – Balladyna Statyczny – rodzaj bohatera literackiego, które‑ go postawa nie zmienia się w toku utworu. Quo vadis – Petroniusz Dynamiczny – bohater literacki, który przecho‑ dzi zmianę pod wpływem wydarzeń w utworze. Quo vadis – Marek Winicjusz Pan Tadeusz – Jacek Soplica Narracja – to słowna prezentacja ciągu zdarzeń w utworze epickim, składają się na nią opisy, opowiadanie, relacjono‑ wanie wydarzeń, wprowadzanie innych warstw językowych (dialogów, wypowiedzi bohaterów). Wyróżniamy typy narracji: – – narracja pierwszoosobowa – narrator wypowiada się w 1. osobie l. poj. Przedstawia zdarzenia, w których uczestniczył lub był świadkiem oraz komentuje je – wyraża swoje myśli, przeżycia, wrażenia, wypowiada opinie o bohaterach i wy‑ darzeniach. – – narracja trzecioosobowa – narrator wypowiada się w 3. osobie l. poj. Nie jest uczestnikiemwydarzeń, stoi z boku, przy‑ gląda się i relacjonuje z dystansu. Jest wszechwiedzący, zna myśli, przeżycia, motywacje bohaterów, ale ich nie ocenia. Nie wygłasza swoich opinii, nie zdradza swoich przekonań ani uczuć. GATUNKI EPICKIE Nazwa gatunku Charakterystyczne cechy Przykłady Bajka Niewielki utwór literacki, wierszowany, alegoryczny (wady i zalety ludzi są w nim przedstawione najczęściej pod postacią zwierząt), zawiera pouczenie, czyli morał. Bajka może mieć formę krótką, zbliżoną do dowcipu (wtedy mówimy o bajce epigramatycznej) lub dłuższą (opowiadania) i taką bajkę okre‑ ślamy jako narracyjną. I. Krasicki Czapla, ryby i rak – bajka narracyjna Bajki epigramatyczne: Pan i pies Mądry i głupi Ptaszki w klatce Dewotka Baśń Utwór fantastyczny, w którym świat prawdopodobny łączy się ze światem fantastycznym. Postacie fantastyczne czę‑ sto ingerują w losy bohaterów prawdopodobnych (np. wróż‑ ka w los Kopciuszka). Bohaterowie posługują się magiczny‑ mi przedmiotami. W wielu baśniach pojawia się uosobienie; można powiedzieć, że jest to charakterystyczny „chwyt” ba‑ śniowy. Dobro zawsze zwycięża, zło zostaje ukarane. Baśnie to pierwsza nauka moralności, czyli umiejętności odróżniania dobra od zła. Kopciuszek Śpiąca królewna Królewna Śnieżka Kije samobije Kot w butach Uwaga: baśnie są utworami anoni‑ mowymi; pisarze spisali tylko znane już wcześniej historie. Epopeja/epos Długi utwór epicki, z reguły pisany wierszem, przedstawia‑ jący dzieje legendarnych lub historycznych bohaterów na tle ważnego dla danej społeczności momentu dziejowego. Homer: Iliada , Odyseja A. Mickiewicz Pan Tadeusz