Egzamin ósmoklasisty - język polski. Repetytorium - 2023

DRAMAT 116 PLANWYDARZEŃ 1. Rozpoczęcie obrzędu dziadów. 2. Wezwanie duchów lekkich (spalenie garści kądzieli) – pojawienie się duchów Józia i Rózi. 3. Pouczenie wygłoszone przez duchy lekkie. 4. Wezwanie duchów ciężkich (zapalenie kotła wódki) – pojawienie się widma Złego Pana. 5. Opowieść Kruka o okrucieństwie pana. 6. Opowieść Sowy o bezlitosnym panu. 7. Pouczenie i przestroga, jaką wypowiada widmo Złego Pana przed zniknięciem. 8. Wezwanie duchów pośrednich (spalenie poświęconego wianka) – pojawienie się ducha Zosi. 9. Pouczenie wygłoszone przez ducha Zosi. 10. Koniec dziadów (rzucenie garści soczewicy i maku w każdy róg kaplicy). Przybycie tajemniczego Widma (punkt kulmina- cyjny). 11. Wyprowadzenie Pasterki, za którą podąża milczące Widmo. STRESZCZENIE Utwór poprzedzony został balladowym wierszem Upiór , opowiadającym historię nieszczęśliwej miłości i samobójczej śmierci młodego człowieka. Historia ta nawiązuje do ludowej demonologii, według której upiorem staje się samobójca – nie może dostać się do nieba, ponieważ dopuścił się śmiertelnego grzechu, a karą za samobójstwo jest konieczność wracania na ziemię, bycia pośród ludzi i ponowne przeżywanie tragedii, która doprowadziła do targnięcia się na własne życie. Jako upiór cierpi katusze i męki. Upiór z utworu co rok w Zaduszki wstaje z grobu i szuka kobiety, którą kochał. Pragnie, by po- święciła mu godzinę i wysłuchała jego mowy. Następnie popełnia samobójstwo i z zakrwawioną piersią wraca do grobu zasnąć na kolejny rok. – – Dziady cz. II Litwa. Późnym wieczorem w cmentarnej kaplicy gromadzą się wieśniacy przybyli na „ucztę kozła”, czyli Noc Dziadów. Przewodzący obrzędom Guślarz przywołuje duchy zmarłych osób, które nie mogą po śmierci zaznać wiecznego spoczyn- ku, lecz muszą odbywać karę za błędy i przewinienia popełnione za życia. Guślarz jest przewodnikiem, łącznikiem między światem nadprzyrodzonym a realnym. Podejmuje też decyzje dotyczące pomocy udzielanej duchom. Jako pierwsze ukazują się duchy lekkie – w postaci aniołków – małych dzieci: Józia i Rózi. Józio opisuje ich obecne ży- cie: choć ciągle mogą się beztrosko bawić i niczego im nie brakuje, to jednak droga do nieba jest dla nich zamknięta. Z tego powodu dręczy je nuda i trwoga . Za życia nigdy nie zaznały cierpienia ani goryczy, są więc nieszczęśliwe – za życia zazna- ły tylko słodyczy. Zebrani pragną pomóc aniołkom, które proszą o dwa ziarnka gorczycy. Gorczycę podaje im Guślarz, a po zadośćuczy- nieniu prośbom duszyczek odpędza je zaklęciem. Duchy Józia i Rózi znikają, lecz przedtem dzielą się z pospólstwem swo- im doświadczeniem i pouczają zebranych w kaplicy wieśniaków, że do nieba może trafić ten, kto zaznał w życiu cierpienia i bólu, nie tylko szczęścia i słodyczy. Nadchodzi północ, w czasie obrzędu Dziadów jest to pora przybycia duchów należących do kategorii najcięższych grzeszników. Tak więc jako kolejny wezwany na „ucztę kozła” duch pojawia się widmo Złego Pana. Za życia był onwłaścicie- lemwsi, zmarł przed trzema laty. Błąka się teraz po ziemi. Za swoje grzechy został skazany na męki wiecznego głodu i pra- gnienia. Widmo, jako jedyna ze zjaw, odzywa się zza okna, jest bowiem zbyt wielkim grzesznikiem, aby móc wejść do kaplicy (miejsce święte). Guślarz jest przerażony widokiem Złego Pana – opisuje jego straszny wygląd – używa epitetów i barw- nych porównań: jak kość wybladły , potwora , rozczochrany . Pan skarży się na swe cierpienia i stwierdza, że wolałby cierpieć najgorsze katusze w piekle, niż znosić obecne męczarnie oraz ni- gdy niekończącą się wędrówkę po miejscach, które przypominają mu dawne zbytki, uciechy i występki. Prosi o trochę napoju i pożywie- nia (pszenica to podstawowe po- żywienie, symbolizuje życie). Do- maga się tego, ponieważ cierpi wieczny głód i pragnienie. Nawet jeśli otrzyma jedzenie, ptactwo rozszarpuje je – to kara za jego grzechy. Dostaje je, ale natych- miast zjawia się Chór ptaków noc- nych – niegdyś poddanych dziedzi- ca, za których śmierć z głodu jest odpowiedzialny. Ptaki (sowy, pu- chacze, kruki) – symbolizują dusze Upiór , il. Czesław Jankowski, 1896 r.