Chłopi

Opracowanie · 725 Obrzędy i obyczaje w Chłopach Chłopi są prawdziwą skarbnicą wiedzy na temat tradycyjnych obrzędów i obyczajów wiejskich pod koniec XIXwieku. Wspołeczności Lipiec tradycje są niezwykle istotne, należy je kultywować i przekazywać kolejnemu pokoleniu. Pełnią one bardzo określo- ne funkcje: podtrzymują pamięć o przodkach, wyznaczają normy moralne, integrują wiejską społeczność i nadają jej życiu mistyczny charakter, a dodatkowo często peł- nią funkcje sakralne. Gromada żyje według naturalnego porządku pór roku (wykopki jesienią, kiszenie kapusty, „odpoczynek” ziemi w zimie) oraz obrządku liturgicznego, dlatego w powieści zostały dokładnie opisane zwyczaje związane ze świętami ludo- wymi i kościelnymi, takimi jak Zaduszki i Boże Narodzenie. Ważne są także wyda- rzenia cykliczne, jak niedzielne msze, odpust czy jarmark. Szczególnie dużo miejsca zostało poświęcone tradycjom związanym z zaślubina- mi, czemu posłużył opis hucznego wesela Boryny i Jagny. Kawaler wysyłał do rodziny kandydatki na żonę dziewosłęby, czyli swatów, którzy omawiali wszystkie szczegóły dotyczącewesela. Panna była posłusznawoli rodziców. Wdzień zaślubin przystrajano izbę weselną. Potem weselny orszak drużbów i muzykantów szedł po wsi i zapraszał gości na wesele. Gospodynie przynosiły do domu weselnego różne potrawy i podarki. Podczas wesela obcinano pannie młodej warkocze. Ważnymi punktami wesela były: błogosławieństwo, pierwszy taniecmłodych, suty posiłek, oczepiny. Następnego dnia odbywały się uroczyste przenosiny pannymłodej domęża. Całe przygotowania do ślubu należą do porządku obyczajowego, którego skrupulatnie przestrzegają chłopi z Lipiec. Dokładnie opisane zostały też zwyczaje związane z BożymNarodzeniem: przygo- towywanie potraw, pieczenie opłatków, kolęda, wigilijna kolacja. Podawano opłatek również zwierzętom gospodarskim. Wieczorem cała wieś szła na pasterkę. Kultywo- wano również tradycje wielkanocne (opisane w II tomie): bielenie domów, malowanie pisanek, święcenie potraw. Inne obrzędy to: Dzień Zaduszny, wypominki, nieszpory, zapusty (ostatki), Boże Ciało z procesją. Z drugiej strony jednak wiara chrześcijańska przeplata się tu z wierzeniami przodków, tworząc niejednorodną całość (jej elemen- ty wzajemnie się objaśniają). Przykłademmogą być chrzciny, które rozpoczynają się uroczystością w kościele, a kończą rytualnym obchodzeniem czterech kątów domu i odpędzaniem „złego” od nowo narodzonego dziecka. Takie przenikanie się różnych tradycji doskonale widoczne jest również w uroczystościach związanych z Dniem Zadusznym. Pomszy za dusze zmarłych Kuba wychodzi z kościoła, idzie na cmentarz i na starych grobach rozrzuca okruchy chleba dla dusz czyśćcowych. Konteksty i nawiązania w Chłopach Chłopi nie są jedynie powieścią obyczajową, choć tak należy sklasyfikować jej główne wątki. Pogłębiona analiza tekstu odsłania wiele nawiązań, toposów i motywów lite- rackich, które pozwalają poszerzyć interpretację utworu. Mamy tuwięc na przykład: Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście