Cierpienia młodego Wertera

uczuæ, którymi serce moje ogarnia przyrodê? Wszak¿e stosunek nasz by³ nieustann¹ tkanin¹, z³o¿on¹ z subtelnych wra¿eñ i bystroœci dowcipu, a wszystkie jej modyfika- cje, dochodz¹ce czasem a¿ do wybryków, nosi³y na sobie piêtno geniuszu. Có¿ teraz! Wyprzedzi³a mnie wiekiem i zesz³a wczeœniej niŸli ja do mogi³y. Nigdy jej nie zapo- mnê, zawsze przytomn¹ mi bêdzie potêga jej rozumu i niebiañska wyrozumia³oœæ. Przed kilku dniami napotka³em tu m³odego V. Jest to ch³opak szczery, bardzo mi- ³ej powierzchownoœci. Skoñczy³ w³aœnie uniwersytet, nie uwa¿a siê za mêdrca, a jed- nak przekonany jest, ¿e wiêcej posiada wiadomoœci od innych. Pracowa³, jak to zaraz widaæ, pilnie i naby³ spory zasób wiedzy. Pos³yszawszy, ¿e du¿o rysujê i znam greczy- znê (dwie nies³ychane rzeczy tutaj), zwróci³ siê do mnie, roz³o¿y³ swój kramik nau- kowy, mieszcz¹cy ró¿noœci pocz¹wszy od Batteux’go 4 do Wooda 5 i od Pilesa 6 do Winckelmanna 7 , zarêczy³ mi, ¿e przeczyta³ ca³¹ pierwsz¹ czêœæ teorii Sulzera 8 oraz ¿e posiada rêkopis Heynego 9 o studium antyku. Przyj¹³em to do wiadomoœci. Pozna³em tak¿e pewnego zacnego cz³owieka o szczerym i otwartym sercu, komi- sarza ksi¹¿êcego. Podobno niezmiernie mi³o siê robi na duszy, gdy siê go widzi poœród dziewiêciorga jego dzieci, a zw³aszcza cuda g³osz¹ o najstarszej córce. Zaprosi³ mnie, tote¿ z³o¿ê mu wizytê, jak siê tylko da najrychlej. Mieszka w ksi¹¿êcej leœniczówce, o pó³torej godziny drogi st¹d, dok¹d siê wyprowadzi³, uzyskawszy pozwolenie opu- szczenia miasta i siedziby w budynku urzêdowym, której widok po stracie ¿ony rani³ go boleœnie. Poza tym natkn¹³em siê na kilku dziwaków, w których wszystko mnie razi, a naj- nieznoœniejszymi s¹ mi objawy ich przyjaŸni. Bywaj zdrów! List ten zadowoli ciê niezawodnie, jest bowiem na wskroœ historyczny. 22 maja Niejednemu ju¿ wydawa³o siê, ¿e ¿ycie jest snem tylko 10 , a i mnie uczucie to nie opuszcza ni na chwilê. Gdy spogl¹dam na szranki, w które wt³oczona jest czynna, badawcza energia cz³owieka, i widzê, ¿e wszelka dzia³alnoœæ nasza ogranicza siê osta- Cierpienia m³odego Wertera 9 04 Batteux — Charles Batteux (1713-1780), estetyk francuski, autor popularnego w Niemczech Kursu li- teratury ( Cours de belles lettres — 1747-50) oraz Sztuk piêknych ( Les Beaux arts — 1746). Utwory te przynios³y mu uznanie jako twórcy francuskiej filozofii sztuki. 05 Wood — Robert Wood (1717-1775), szkocki archeolog, autor dzie³a o Homerze pt. O oryginalnoœci ge- niuszu Homera, które ukszta³towa³o w znacznym stopniu upodobania estetyczno-literackie poetów okresu „burzy i naporu”. 06 Piles — Roger de Piles (1635-1709), francuski malarz, estetyk i teoretyk sztuki. 07 Winckelmann — Johann Joachim Winckelmann (1717-1768), niemiecki archeolog i historyk sztuki, którego Dzieje sztuki staro¿ytnej ukszta³towa³y w osiemnastowiecznych Niemczech sposób pojmowa- nia antyku. 08 Sulzer — Johann Georg Sulzer (1720-1779), niemiecki historyk sztuki, profesor akademii berliñskiej, autor Ogólnej teorii sztuki ( Allgemeine Theorie der schonen Kunste — 1771-1774), recenzowanej przez Go- e-thego. 09 Heyne — Christian Gottlob Heyne (1729-1812), niemiecki filolog i archeolog, profesor uniwersytetu w Getyndze. 10 ¿ycie jest snem tylko — czêsty motyw literacki, wystêpuj¹cy np. w wieku XVII u Calderona (dramat ¯y- cie snem ), a w XIX stuleciu poja iego ( Anhelli ).