Nad Niemnem

354 NAD NIEMNEM Rozdz. 4, t. 3 Witold opowiada ojcu o rozmowie z chłopami. Ojciec i syn godzą się. Benedykt odstę - puje od procesu przeciw Bohatyrowiczom, cieszy się odzyskaniem (wdzięcznego mu za wychowanie) syna. Weselni goście udają się nad Niemen. Pływaniu łodziami towarzyszy śpiew, palony jest ogień. Justyna i Jan wyznają sobie miłość i zaręczają się. Rozdz. 5, t. 3 Do Korczyna przyjeżdża Maria Kirłowa z wiadomością, że Teofil Różyc chce oświadczyć się Justynie. Dziewczyna odrzuca jego starania i powiadamia zebranych o decyzji poślu - bienia Jana Bohatyrowicza. Informacja ta doprowadza Emilię do globusa (ataku migreny), a Teresę oburza. Pozostali (Kirłowa, Marta, Witold i Benedykt) cieszą się z wyboru dokona - nego przez Justynę. Benedykt odprowadza Justynę do Bohatyrowiczów, spotyka Anzelma i godzi z mieszkańcami zaścianka. Główne wątki utworu – wątki patriotyczne – obraz powstania styczniowego, pokoleniowa pamięć przeszłości (Anzelm, Jan, później Justyna) – patriotyzm cierpienia (Andrzejowa) – patriotyzm pracy (Benedykt, Marta) – wynarodowienie i kosmopolityzm (rusyfikacja Dominika, kosmopolityzm Zygmunta Korczyńskiego i Teofila Różyca) – wątki społeczne – popowstaniowa sytuacja chłopów i szlachty (uwłaszczenie, brak solidarności, uboże - nie polskiej szlachty i chłopstwa, upadek dworu w Korczynie, proces Korczyńskiego i Bohatyrowiczów) – wątki uczuciowe – spełniona, harmonijna miłość Jana i Cecylii oraz Jana i Justyny – brak zrozumienia, wygaśnięcie uczuć pomiędzy Benedyktem i Emilią – brak uczuć w związku Zygmunta i Klotyldy – cynizm Różyca i Zygmunta wobec uczuć (postawy hedonistyczne) – bohaterowie niespełnieni uczuciowo (Marta, Anzelm, Klotylda, Teresa) – hasła i klimat epoki – utylitaryzm, czyli przekonanie, że dobre jest to, co jest pożyteczne dla poprawy sytua - cji narodu lub pojedynczych ludzi (np. stosunek bohaterów do pracy) – praca u podstaw, czyli praca nad poprawą sytuacji i edukacją najbiedniejszych warstw społeczeństwa (postawy Justyny, Kirłowej, poglądy Witolda) – praca organiczna, czyli praca nad wzmocnieniem gospodarki poprzez wprowadzanie nowych wynalazków i technik oraz rozwijanie współpracy między warstwami społe - czeństwa (reformy Witolda, przemiana Benedykta) – scjentyzm, czyli przekonanie o dobroczynności nauki (naukowo-techniczna fascyna - cja Witolda) – dekadentyzm, czyli zniechęcenie życiem, cynizm i pesymizm (postawy Różyca i Zyg - munta Korczyńskiego)