Nad Niemnem

Pełne opracowanie Biografia Elizy Orzeszkowej Eliza Orzeszkowa urodziła się  6 VI 1841 w Milkowszczyźnie, zmarła 18 V  1910 w Grodnie. Pochodziła z bogatej rodziny ziemiańskiej, byłą młodszą córką adwokata Benedykta Pawłowskiego i Franciszki z Kamień - skich. W dzieciństwie i wczesnej młodości przebywała na pensji sakramentek w Warszawie, gdzie zaprzyjaźniła się z Marią Wasiłowską (później Konopnicką). Po wyjściu za mąż za Piotra Orzeszkę zamieszkała w majątku męża w Ludwinowie, gdzie prowadziła szkółkę dla dzieci chłopskich. W czasie powstania styczniowego działała w służbie pomocniczej, poznała Romualda Traugutta, który w czerwcu 1863 r. prawdopodobnie przebywał w Ludwinowie. Jej mąż został zesłany na Sybir, a po uzyskaniu unieważnienia małżeństwa w 1869 roku pisarka osiadła w Grodnie. W 1894 r. poślubiła wieloletniego przyjaciela, prawnika Stani - sława Nahorskiego. Była dwukrotną kandydatką do Nagrody Nobla (1904, 1909). W pierwszym okresie swojej twórczości Orzeszkowa pisała utwory tendencyjne: powie - ści, obrazki, nowele, zgodne z hasłami epoki i filozofią T. Buckle’a i H. Spencera. Poruszała tematy trudnego losu ubogich mieszczan i chłopów, asymilacji Żydów, emancypacji kobiet, miłosierdzia i poświęcenia, godności, ofiarności, podejmowała hasła pracy organicznej i pracy u podstaw. Utwory te cechowało wolne tempo narracji i umiejętnie prowadzona analiza psychologiczna. Swój program teoretyczno-literacki zawarła autorka w pismach: Kilka uwag nad powieścią (1866), Listy o literaturze (1873), a obserwacje społeczne w artykułach: Kilka słów o kobietach (1870) , Patriotyzm i kosmopolityzm (1880) , O Żydach i kwestii żydowskiej (1882). Debiutowała opowiadaniem Obrazek z lat głodowych (1866). Do najbardziej znanych utwo - rów pisarki z tego okresu należą: Pamiętnik Wacławy (1871), Pan Graba (1872) i Marta (1873). W drugim, dojrzałym okresie twórczości Orzeszkowa napisała powieści: Meir Ezofowicz (1878), Widma (1881), Dziurdziowie (1885), Nad Niemnem (1888), Cham (1888) oraz zbiór nowel Z  różnych sfer (1879–82). W tym czasie poruszała pisarka głównie tematykę narodowo - -społeczną, żydowską i wiejską. W ostatniej fazie twórczości pisarka zwróciła się w stronę religii i analizy psychologicz - nej, krytykując postawy dekadenckie. Wtedy powstają Melancholicy (1896), Argonauci (1900), Gloria victis (1910). Geneza utworu Pomysł powieści zrodził się około roku 1884, gdy Orzeszkowa w czasie letnich wyjazdów w okolice Grodna poznała życie szlachty zagrodowej. Nad Niemnem drukował w odcinkach warszawski „Tygodnik Ilustrowany” (1887), a całość w wydaniu książkowym ukazała się w  1888 roku , w 25 rocznicę powstania styczniowego. Książka powstała na zamówienie