Opracowania lektur - motywy - liceum/technikum

8 NOTATKI Wstęp Przykłady toposów w literaturze topos Arkadii topos idealnego, sielankowego miejsca, raju na Ziemi, w którym lu‑ dzie żyją szczęśliwie, wolni od trosk i chorób, w bliskiej relacji z na‑ turą, a praca jest zajęciem łatwym, satysfakcjonującym i przyjemnym; pochodzi z Antyku topos theatrum mundi (łac. teatr świata) topos świata, w którym ludzie są aktorami występującymi w wielkim przedstawieniu, jakim jest ludzkie życie, reżyserowanym przez Boga, który nadzoruje wszystkie wydarzenia i jako jedyny zna ich scena‑ riusz; bardzo popularny w Renesansie i Baroku topos homo viator (łac. podróżny) topos człowieka, który podróżuje, wędruje w poszukiwaniu wiedzy i doświadczenia; pochodzi z Antyku topos ubi sunt (łac. gdzie są) topos przemijalności wszystkiego na świecie, podkreślający nietrwa‑ łość ludzkiego życia i wszystkich rzeczy materialnych; pochodzi ze Średniowiecza W przeciwieństwie do motywu wędrownego, topos jest przedstawieniem bardzo trwałym, nie - podlegającym zmianom i reinterpretacjom . Ta cecha wynika z faktu, że jest on związany z teorią archetypów, czyli prawzorców przechowywanych od wieków w ludzkiej podświadomości, które są stałe i niezmienne. Co to jest kontekst? Zgodnie z wymaganiami maturalnymi należy umieć wyszukiwać konteksty dla danego utworu i swobodnie nimi operować . Będą one potrzebne zarówno na maturze pisemnej, jak i ustnej . Dużo łatwiej to zrozumieć i zrobić, wiedząc, czym dokładnie jest kontekst. Kontekst – to odwołanie się do innego utworu poruszającego ten sam temat lub motyw. Odwołanie może przedstawiać go tak samo lub zupełnie inaczej. Najłatwiej to wyjaśnić na przykładzie. W Pieśni o Rolandzie pojawia się motyw rycerza. Kontekstami, w jakich przedstawiony jest motyw rycerza, mogą być: » » Potop H. Sienkiewicza – rycerzem jest Kmicic, obserwujemy jego przemianę z warchoła i awantur‑ nika w patriotę i bohatera, czyli człowieka w pełni reprezentującego wzorzec rycerza (przemiana wewnętrzna) – kontekst literacki » » Konrad Wallenrod A. Mickiewicza – rycerzem jest Wallenrod, który początkowo jest honorowym rycerzem, ale łamie kodeks rycerski, decydując się na walkę z Zakonem Krzyżackim podstępem i zdradą (też przemiana wewnętrzna, ale w odwrotną stronę niż u Sienkiewicza) – kontekst literacki » » Legenda o Królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu – Król Artur jest wzorem rycerza (brak prze‑ miany wewnętrznej, postać jednoznacznie pozytywna) – kontekst literacki/kulturowy » » Zawisza Czarny – realnie istniejący średniowieczny rycerz, który był tak godny zaufania i słowny, że historia uwieczniła go w przysłowiu „polegać na kimś jak na Zawiszy” – kontekst biograficzny/ historyczny . W ten sposób można dobierać kolejne konteksty, poszukując następnych wizerunków rycerzy w literaturze, kulturze i sztuce oraz postaci sławnych rycerzy w historii. Najłatwiej sięgać do kontekstów literackich, ale jest ich wiele rodzajów i można swobodnie odwo‑ ływać się do wszystkich. Dzięki temu wypowiedź czy wypracowanie maturalne staną się ciekawsze.