Opracowania lektur - motywy - liceum/technikum

7 NOTATKI Wstęp WSTĘP Obecnie obowiązujący tryb nauczania języka polskiego wymaga nie tylko znajomości treści lektur szkolnych, ale także poszukiwania zależności, nawiązań i punktów wspólnych pomiędzy nimi. Pierw‑ sza część ustnego egzaminu maturalnego z języka polskiego opiera się na zbudowaniu wypowiedzi na temat lektury obowiązkowej, której częścią jest przywołanie wybranych kontekstów . Wwiększości będą to konteksty literackie. Aby móc je przywołać, konieczne jest poznanie i zapamiętanie najważ - niejszych motywów występujących się w lekturach szkolnych . Ta wiedza pomoże spojrzeć całościowo nie tylko na listę lektur, ale także na literaturę po prostu. Żaden utwór literacki nie funkcjonuje bez powiązań z innymi dziełami, wydarzeniami historycznymi lub biografią autora. Dostrzeganie punktów wspólnych, motywów, toposów i kontekstów pozwoli zdać maturę z języka polskiego na 100%! Zacznijmy jednak od podstawowych informacji… Czym są motyw i topos? Motyw – najmniejsza dająca się wyodrębnić cząstka konstrukcyjna świata przedstawione‑ go w utworze. Może to być zdarzenie, przedmiot, sytuacja lub postać. Wyróżnia się motywy statyczne (w opisach, w tle wydarzeń) oraz motywy dynamiczne (rozwijające zdarzenia w czasie, zmieniające, przekształcające je). Każdy motyw ma charakter mniej lub bardziej konwencjonalny , odwołuje się do innych dzieł zna‑ czących w tradycji literackiej (motyw lotu, motyw ruin, motyw domu, motyw milczenia itp.). Dzięki tej powtarzalności motywów można grupować utwory literackie według kryterium powtarzających się w nich motywów – np. utwory z motywem dziecka, utwory z motywem wody itp. W niektórych gatunkach literackich lub okresach literackich ważną rolę odgrywają tzw. motywy wędrowne (obiegowe) , np. motyw sielskiej wsi, motyw złej siostry, motyw nieszczęśliwej miłości itp. Bardzo często są to motywy dawne, wywodzące się nawet ze Starożytności lub o trudnym do okre‑ ślenia źródle, związane z kulturą ludową. Ich cechą charakterystyczną jest powracanie w różnych epokach i duża nośność znaczeniowa związana z szerokimi możliwościami reinterpretacji. Szczególnym rodzajem motywu jest topos. Topos – stały motyw, wątek, stereotyp wyobrażeniowy, zaczerpnięty najczęściej z mitologii, wierzeń lub podań, pojawiający się w różnych formach w dziełach literackich, świadczący o niezmienności kultury śródziemnomorskiej i będący wyrazem archetypicznych wzorców, tkwiących w zbiorowej podświadomości. Przykładem toposu może być Arkadia, symboli‑ zująca krainę szczęścia. Toposy są przedstawieniami uogólnionymi, wyrażającymi pewną wizję i ocenę świata przez zestawienie na zasadzie antytezy (młodzieniec – starzec; miłość ziemska – miłość niebiańska) lub przez koncept interpretacyjny (świat jako teatr).