Opracowania lektur - motywy - szkoła podstawowa, klasy 7-8

DOJRZEWANIE/DORASTANIE motyw 18 NOTATKI młodzież prędzej czy później zyskiwała świadomość swojej prawdziwej tożsamo‑ ści. Walka młodych Polaków o prawo do intelektualnego rozwoju i zachowania odrębnej kultury, chociaż nierówna, okazała się skuteczna. Oddaje to scena, w któ‑ rej Bernard Zygier recytuje wiersz Mickiewicza Reduta Ordona. Ten tłamszony przez system rusyfikacji, przenoszony ze szkoły do szkoły młody chłopak, wobec którego nauczyciele stosują metodę zastraszania i izolacji, nie poddaje się mimo wszystko. Udaje mu się w ciągu krótkiej recytacji przekazać ważną prawdę: trzeba walczyć, by nie stracić poczucia wartości i honoru, bo ojczyzna to jedna z najważniejszych wartości. Ta recytacja jest oskarżeniem wobec Rosji i wyrażeniem miłości do znie‑ wolonej Polski. W utworze zostały także przedstawione różne rodzaje miłości , w tymm.in.: mat­ czyna miłość pani Heleny Borowiczowej do syna – bezgraniczna, ofiarna, pełna czu‑ łości i troski; pierwsza  platoniczna miłość Marcina do Anny Stogowskiej („Biruty”), która przyniosła mu jednocześnie radość i ból; małżeńska miłość matki „Biruty”, Rosjanki, do męża Polaka – pełna poświęcenia (w imię miłości pani Stogowska wyparła się swojej narodowości, religii i języka, płacąc za to tęsknotą za tym, co rosyjskie); wreszcie miłość do ojczyzny ujawniająca się w oporze przed wynaroda‑ wianiem – czytaniu po kryjomu polskiej literatury romantycznej, organizowaniu kół samokształcenia, przywiązaniu do ojczystego języka. W powieści są uwzględnione także wątki obyczajowe (wątek radców Somono‑ wicza i Grzebickiego, wątek „starej Przepiórzycy”). Żeromski drobiazgowo opisał życie w prowincjonalnym miasteczku – mieszkańców, stosunki wśród nich panują‑ ce, wygląd budynków, ówczesną szkołę. Powieść przedstawia trudny czas w dziejach narodu polskiego: przygnębienie po klęsce powstania styczniowego (1863), represje wobec Polaków, trudne warunki ekonomiczne, bezwzględną rusyfikację zmierzającą ku wynarodowieniu i podpo‑ rządkowaniu Rosji wszelkich przejawów życia społecznego, a nawet prywatnego. Nie wolno mówić o zrywach narodowych, wielu ludzi jest zastraszanych. Jedyną nadzieją dla polskich patriotów staje się literatura narodowa i odważna młodzież – taka jak Bernard Zygier, który na pogardzanej przez uczniów lekcji polskiego (celo‑ wo umieszczonej przez dyrekcje szkoły na samym końcu dnia) pokazał piękno i siłę literatury ojczystej na przykładzie Reduty Ordona . Marcin zdał sobie sprawę z wagi poświęcenia życia za ojczyznę. Od tego momentu losy Borowicza i wielu innych klerykowskich gimnazjalistów potoczą się inaczej. Młodzi po raz pierwszy usłyszeli o powstaniu listopadowym, o wojnie rosyjsko-polskiej. Z letargu obudził się też zastraszony polonista, prof. Sztetter, który słuchając recytacji Zygiera – zapłakał. Osamotniona młodzież, która nie mogła liczyć na swych nauczycieli, zaczęła się spotykać na  „ górce u Gontali”, by czytać zakazaną literaturę: dzieła wielkich pol‑ skich poetów oraz Historię cywilizacji w Anglii Tomasza Buckle’a. Ta ostatnia książ‑ ka poszerzała horyzonty myślowe chłopców, wzmagała ich głód wiedzy, pobudza‑ jąc do samodzielnego myślenia i uświadamiając im, jaki ogrom wiedzy pozostaje poza ich zasięgiem. Samokształceniowe kółka były też formą ucieczki od szarzyzny Miłość platoniczna to miłość wyidealizowana, niespełniona, wolna od zmysłowości i erotyki, uduchowiona.