Kompendium - język polski - szkoła podstawowa, klasy 4-8

261 NOTATKI Kształcenie językowe  Zróżnicowanie wypowiedzi Style Artystyczny Naukowy Publicystyczny Potoczny Urzędowy Styl potoczny Cechy charakterystyczne »» spontaniczność, »» użyteczność, »» mniejsza staranność w doborze środków językowych, większa o ekspresję wypowiedzi, »» słownictwo zabarwione uczuciowo i frazeologizmy, »» osobowe formy czasowników, niewiele lub brak imiesłowów, »» krótkie zdania, czasem nieprawidłowo zbudowane, równoważniki zdań, »» kolokwializmy, wulgaryzmy, gwara środowiskowa itp. Cel wypowiedzi »» Wypowiedzi związane z pracą, rozrywką, mieszkaniem, jedzeniem, własnymi przeżyciami itp. Ich celem jest głównie przekazanie bieżących informacji na codzienne tematy oraz wyrażenie emocji, próśb i nakazów. Zastosowanie »» Stylem potocznym ludzie posługują się w codziennych, nieoficjalnych kon‑ taktach, rozmawiając z osobami znanymi i spotykanymi na co dzień. Np. pamiętniki, sms-y, listy prywatne, blogi, dzienniki, rozmowy towarzyskie. »» W wielu sytuacjach codziennych ludzie używają stylu literackiego – wyraża- ją się poprawnie, starając się unikać błędów językowych, nie stosują kolo- kwializmów, wyrazów gwarowych ani wulgaryzmów. Przykład Pożycz forsy. Widziałam świetną kieckę. Jak se ją kupię, Zośce oko zbieleje. Myślałem, że mnie jasna krew zaleje, jak zobaczyłem, jakie se Stasiek auto mach ‑ nął. Styl artystyczny Cechy charakterystyczne »» bogactwo słownictwa, »» wykorzystanie wieloznaczności słów, »» neologizmy artystyczne, »» środki, dzięki którym tekst staje się obrazowy, plastyczny i emocjonalny, np. epitety, porównania, przenośnie, metafory, wykrzyknienia, »» wielka różnorodność środków składniowych, np. powtórzenia, szyk prze- stawny, »» rytmiczność wypowiedzi w poezji, »» celowe rozplanowanie graficzne tekstu, np. podział na strofy, »» środki językowe wykształcone w różnych odmianach języka: terytorialnych, społecznych, historycznych, np. archaizmy w powieści historycznej. Cel wypowiedzi »» Nadawca tak kształtuje swoją wypowiedź, by odbiorca zwrócił uwagę na jej formę, język oraz dobór środków artystycznych. Teksty te mają wpłynąć na emocje odbiorcy – zachwycić go, zaciekawić lub zaskoczyć. Zastosowanie »» Styl artystyczny jest typowy dla literatury pięknej, czasem stosowany jest w wypowiedziach codziennych, gdy autor chce uczynić je niezwykłymi. Np. wiersze, opowiadania, piosenki, tragedie. Przykład Ty jesteś jak paryska Nike z Samotraki, o miłości nieuciszona! Choć zabita, lecz biegniesz z zapałem jednakim, wyciągając odcięte ramiona... (Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Nike )