Kompendium - język polski - szkoła podstawowa, klasy 4-8

260 NAUKA O JĘZYKU 4 ROZDZIAŁ NOTATKI KSZTAŁCENIE JĘZYKOWE f f Zróżnicowanie wypowiedzi Oficjalne i nieoficjalne sytuacje mówienia Oficjalne sytuacje mówienia Nieoficjalne sytuacje mówienia »» Nadawca i odbiorca traktują siebie z dystansem, ja‑ ko przedstawicieli określonych grup społecznych, zawodowych, środowiskowych, a nie jako prywatne osoby. »» Przykłady: wystąpienie sejmowe, rozmowa ucznia z dyrektorem szkoły, udział w dyskusji radiowej, pisa- nie podania o przyjęcie do szkoły. »» Często stosowane są wyrazy charakterystyczne dla danej dziedziny wiedzy czy techniki (terminy) oraz wyrazy nacechowane urzędowością, np. uiścić , kon‑ sumpcja . »» Nadawca i odbiorca traktują siebie jako osoby prywatne. »» Przykłady: rozmowa towarzyska, zwie- rzanie się przyjaciółce, dopingowanie ko- legów, zapiski na internetowych forach, pisanie prywatnego listu. »» W wypowiedziach często pojawiają się wyrazy nacechowane emocjonalnie i/lub pochodzące z gwary, żargonu, potoczne, np. super , beznadzieja , dno , laska . Język mówiony a język pisany Język mówiony Język pisany »» większa spontaniczność, »» swobodna składnia, wspomagana gestami i mimiką, »» zdania niedokończone, niepełne, pojedyncze, »» przeskoki myślowe, powtórzenia, »» wyrazy nacechowane emocjonalnie, »» częste wyrazy charakteryzujące sytuację mówienia i do niej się odnoszące, np. zaimki tu , teraz , zaraz , wczoraj , »» wyrazy typu no , wiesz , niezrozumiałe poza określo- nym dialogiem, »» mniejsza poprawność – nadawca nie ma czasu za- stanowić się nad wypowiedzią ani poprawić usterek, »» udział środków brzmieniowych: intonacji, siły głosu, akcentu, »» bezpośredni kontakt nadawcy z odbiorcą – natych- miastowa reakcja na wypowiedź, »» jednorazowość wypowiedzi. »» uporządkowanie i spójność wypowiedzi, »» staranna składnia, »» duża liczba zdań złożonych podrzędnie, często zdań złożonych wielokrotnie, »» konstrukcje z imiesłowowym równoważ- nikiem zdania, »» wyrazy obce i ograniczone zawodowo, »» wiele synonimów, »» sygnały graficzne (akapity) sygnalizują- ce podział tekstu, »» większa poprawność i staranność – na­ dawca ma czas zastanowić się nad two­ rzonym tekstem oraz poprawić ewen­ tualne usterki, »» osłabiona więź nadawcy z odbiorcą – brak bezpośredniego kontaktu, »» trwałość wypowiedzi. Styl i rodzaje stylów: artystyczny, potoczny, urzędowy, naukowy, publicystyczny W tworzeniu wypowiedzi językowej autor ma możliwość korzystania z różnorodnych elementów językowych. Styl wypowiedzi to właściwość tekstu związana z ich doborem. Wybór ten zależy przede wszystkim od celu wypowiedzi, np. pisząc podanie do urzędu, autor używa słów typowych dla stylu urzędowego, inaczej będzie brzmiał list do przyjaciela. Styl – sposób wysławiania się w mowie lub piśmie; całokształt cech językowych, które są charakterystyczne dla konkretnego człowieka, danej grupy społecznej lub ludzi danej epoki. Użycie konkretnego stylu zależy także od okoliczności i celu wypowiedzi.