Kompendium - język polski - szkoła podstawowa, klasy 4-8

9 NOTATKI ROZDZIAŁ 1 NAUKA O LITERATURZE ANALIZA I INTERPRETACJA f f Środki stylistyczne Definicja Cel zastosowania Przykład Alegoria – motyw lub znak (postać, zwierzę, rzecz, wyda- rzenie), który prócz dosłowne- go znaczenia ma jeszcze zna- czenie ukryte, domyślne, ale określone i jednoznaczne. Po- zwala przybliżyć pewne poję- cia, skonkretyzować cechy. »» pomaga wyrazić sens utworu »» uwypukla przekaz morali- zatorski lub dydaktyczny »» w bajkach dydaktycznych występuje jako element kompozycyjny sowa – to alegoria mądrości lis – to alegoria chciwości, przebie- głości Guślarz w II cz. Dziadów – alegoria mądrości ludowej, wiedzy, przewod- nika między światami Anafora – powtórzenie wyrazu lub grupy wyrazów na począt- ku kolejnego wersu, zdania, strofy. Anafora występuje w poezji i w prozie. »» zwrócenie uwagi czytelni- ka na cechę, osobę, zjawi- sko, czynność, która zosta- ła zapisana w anaforze »» podkreślenie ważności tej cechy (osoby, zjawiska…) dla konstrukcji wiersza »» niekiedy wydobycie kon­ trastu »» rytmizacja wiersza »» zaskoczenie czytelnika Twarde z wielkim żelazo topione kło ‑ potem, Twardy dyjament żadnym nie użyty młotem, Twardy dąb wiekiem starym skamie ‑ niały, Twarde skały na morskie nie dbające wały: Twardsza ‑ś ty, panno, której łzy me nie złamały, Nad żelazo, dyjament, twardy dąb i skały. J.A. Morsztyn Do panny Animizacja (ożywienie) – to nadawanie przedmiotom, zja- wiskom, pojęciom cech istot żywych (ale z wykluczeniem cech wyłącznie ludzkich, jak mowa czy myślenie). »» nadanie tekstowi dynami- ki (najczęściej wprowa- dza element ruchu) Kwiaty, kształt swój półsennie zgadu ‑ jąc zawczasu, Nikłym pąkiem wkraczają w nieznaną głąb lasu. B. Leśmian Wiosna Apostrofa – bezpośredni zwrot w formie wołacza do osoby (zmarłej lub nieobec- nej), pojęcia, przedmiotu, zja- wiska, utrzymany w podnio- słym, uroczystym tonie. »» nadanie wypowiedzi pod- niosłego, patetycznego tonu »» pośrednie wyznanie uczuć do podmiotu ujaw- nionego w apostrofie O roku ów! kto ciebie widział w na ‑ szym kraju! A. Mickiewicz Pan Tadeusz (ks. XII)