Repetytorium maturzysty - język polski

379 WISŁAWA SZYMBORSKA O OB RO TA CH R Z E C Z Y W utworze tym Białoszewski nawiązał do traktatu astronomicznego Mikołaja Kopernika O obrotach sfer niebieskich (1543 r.). Tytuł sygnalizuje czytelnikowi, że tematem utworu będą problemy uniwersum, próba określenia porządku wszechświata. Świat przedstawiony wier- sza to kosmos, w którym różne rzeczy krążą niczym gwiazdy wokół siebie. Podmiot liryczny zdaje się podważać celowość takiego porządku oraz możliwość poznania istoty całego sensu rzeczy, usiłuje dociec, dlaczego jedne gwiazdy muszą obracać się wokół innych. W takiej sytuacji człowiek nie może mieć pewności, że jest centrum całego ruchu wszystkich otacza- jących go rzeczy. On również może być „rzeczą” obracającą się wokół jakiegoś innego, nawet niekoniecznie znanego mu, centrum. Dlatego też poeta, podważając istnienie „tradycyjnego” porządku, zadaje retoryczne pytania: „A czyj język / najadł się całym smakiem / Mlecznej Kro- pli przedmiotu? / A kto wymyślił / że gwiazdy głupsze / krążą dokoła mądrzejszych?” . Takiej rzeczywistości nie można ogarnąć ani za pomocą zmysłów, ani nawet rozumowo: „A kto wymyślił / gwiazdy głupsze?” . B A L L A D A Z MAKAT Y Utwór jest nawiązaniem do kultury jarmarcznej, sztuki tandety i kiczu. Poeta usiłuje penetrować zamknięte dotychczas dla „wysokiej” poezji obszary rzeczywistości. Odrzuca- jąc wysoki styl i wyszukany język wypowiedzi poetyckiej, operuje mową potoczną, będącą poetycką odmianą języka mówionego. Utwór zaczyna się w sposób kojarzący się z ludową balladą, klechdą: „Był sobie ogród...” . Następne wersy przynoszą zaskoczenie – zamiast księżniczki z bajki pojawia się panna, która „tu leży w jarzynie (myśli, że na mięcie)” . Pannę zabawia grą na flecie prosty wiejski chłopiec. I to w zasadzie koniec historii, którą zamyka, nawiązujące do wiejskiej przyśpiewki, zawołanie: „ody-rydy-rydy uha!!!” . Parodystyczne, prześmiewcze ujęcie tematu jest charakterystyczne dla metody twórczej Białoszewskiego. WISŁAWA SZYMBORSKA (1923–2012) Jedna z najwybitniejszych polskich poetek, w 1996 r. uhonorowana Na- grodą Nobla. Była współredaktorem „Życia literackiego” i członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Najważniejsze utwory: Dlatego żyjemy Pytania zadawane sobie Wołanie do Yeti Sól Sto pociech Ludzie na moście Koniec i początek Widok z ziarnkiem piasku Lektury nadobowiązkowe Rymowanki dla dużych dzieci Chwila Dwukropek Cechy poezji: – ironia, paradoks, żart, anegdota – skróty myślowe, gra słów – drobne formy liryczne, lapidarne i kunsztowne w stylu – zaskakujące puenty – poezja osobista i refleksyjna – połączenie treści intelektualnych z moralizatorstwem – przedmiotem zainteresowania jest czło- wiek, jego przemijanie, bezbronność – człowiek jako jednostka uwikłana w hi- storię, podlegająca prawom biologii, poszukująca prawdy