Repetytorium - szkoła podstawowa. Język polski, kl. 4-6

Akcent wyrazowy Komisja Kultury Języka Komitetu Językoznawstwa PAN przyjęła w 1993 r. dwie normy akcentowania wyrazów: normę potoczną, właściwą codziennej polszczyźnie, i nor- mę wzorcową, obowiązującą we wszystkich wypowie‑ dziach publicznych, oficjalnych (np.: w szkole, kościele, te‑ lewizji). Norma potoczna dopuszcza akcentowanie tylko na przedostatniej sylabie. Reguły normy wzorcowej omó‑ wimy dokładniej na następnej stronie. W wyrazach dwu- i więcej sylabowych akcent pada przeważnie na przedostatnią sy- labę, np.: so‑bo ‑ta , sa‑mo ‑rząd . Wyjątkowo na trzecią sylabę od końca akcent pada w: formach 1. i 2. os. liczby mnogiej czasu przeszłego, np.: pi‑sa ‑li‑śmy , ba‑wi ‑li‑ście ; wszystkich osobach liczby pojedynczej i 3. osobie liczby mnogiej trybu przypuszczają‑ cego, np.: po ‑szedł‑bym , na‑pi‑sa ‑li‑by ; liczebnikach: 400, 700–900, np.: o ‑siem‑set , dzie ‑więć‑set ; liczebnikach mających w nazwie cząstkę -kroć, np.: ty ‑siąc‑kroć ; wyrazie Rzecz‑po‑spo ‑li‑ta ; niektórych wyrazach obcego pochodzenia, zakończonych na -yka, -ika, np.: fi ‑zy‑ka , ma- -te‑ma ‑ty‑ka , mu ‑zy‑ka , re‑pu ‑bli‑ka , a także wyrazie pre ‑zy‑dent . 1. i 2. os. liczby mnogiej trybu przypuszczającego ma akcentowaną czwartą sylabę od końca, np.: na‑pi‑sa ‑li‑byś‑my , czy‑ta ‑li‑byś‑my . Istnieją również w języku polskim wyrazy, które nie mają własnego akcentu, lecz łączą się w całość akcentową z wyrazem poprzednim lub następnym. Są to: przyimki, np.: do do mu , na sto le ; spójniki: pa nie i pa no wie ; jednosylabowe formy zaimków: bo ję się , wi dzę go ; partykuła przecząca „nie” – jeżeli znajduje się w zdaniu przy osobowej formie czasow‑ nika, który ma co najmniej dwie sylaby: nie wi dzie liśmy . Zdarza się, że przyimek lub partykuła „nie” łączy się z wyrazem jednosylabowym, wte‑ dy akcent pada na przyimek lub przeczenie np.: nie dam , na wieś . Podczas wymawiania całych zdań wyrazy nieakcentowane i akcentowane tworzą jedną całość, zwaną zestrojem akcentowym. Akcent zdaniowy Akcent zdaniowy polega na mocniejszym wymówieniu jednego z wyrazów w wypo‑ wiedzeniu przez dodatkowe wzmocnienie sylaby akcentowanej. Akcent zdaniowy w języ‑ ku polskim pada najczęściej na ostatni wyraz wypowiedzenia, np.: Basia na pewno przyje‑ dzie , ale może się zdarzyć, że chcemy podkreślić którąś z informacji, np.: fakt, że to Basia, a nie ktoś inny przyjedzie – wtedy zaakcentujemy: Basia na pewno przyjedzie . Akcent zdaniowy zależy od intencji mówiącego, od tego, co w danej chwili chce on podkreślić podczas rozmowy. Zapamiętaj! Akcent wyrazowy to mocniejsze wymówienie jednej z sylab wyrazu. 389 G łosk a , liter a , syl aba , akcent