Vademecum matura - język polski

Dwudziestolecie międzywojenne 298 Artyści: Główny teoretyk grupy i poeta Tadeusz Peiper, Julian Przyboś, Jan Brzękowski, Jalu Kurek, Adam Ważyk. Założenia: ogłoszone w broszurze Nowe usta (1925) i zbiorze Tędy (1930) autorstwa T. Pei­ pera:  –  kult tzw. 3×M, miasta, masy, maszyny jako symboli nowej cywilizacji, wpływających na świadomość i wrażliwość człowieka – zachwyt postępem cywilizacyjnym i osiągnię- ciami technicznymi do głębi zmieniającymi codzienne życie człowieka;  –  artysta jako konstruktor, budowniczy zdania, poezja jako świadoma „budowa pięk- nych zdań”, efekt pracy, wysiłku, a nie trudnego do sprecyzowania natchnienia, wiersz jako utwór przemyślany, precyzyjny, niezawierający zbędnych ozdobników języko- wych ani niepotrzebnych środków poetyckich, poeta jako „inżynier słów” – konstruk- tor, budowniczy;  –  postulat tworzenia „ekwiwalentów uczuć”, którymi miały być obrazy konstruowane w oparciu o nowoczesną metaforę. Według Peipera metafora taka jest środkiem two- rzenia nowej, poetyckiej rzeczywistości;  –  eliminacja tzw. waty słownej, zbliżenie rytmu poezji do rytmu prozy, akcentowanie rytmu zdania – dążenie do stworzenia całkiem nowego języka poetyckiego. • Druga Awangarda: poeci działający w latach 30. XX w., skupieni w kilku ośrodkach w Pol- sce (Warszawa, Wilno, Lublin), których twórczość została zdominowana przez nastroje niepokoju i lęku przed zagrożeniami, jakie niosły ze sobą różnego rodzaju przemiany – cywilizacyjne, ustrojowe, rozwój systemów totalitarnych w krajach europejskich (Niemcy, Włochy). Tym, co łączyło przedstawicieli poszczególnych ośrodków drugiej awangardy, był strach przed totalnym kataklizmem, przejawiający się w katastroficznych, a czasami wręcz apokaliptycznych wizjach zagłady świata. Wymiennie z określeniem poeci drugiej awangardy używa się pojęcia katastrofiści (katastrofizm – tendencja w kulturze XX w. wyrażająca się w przekonaniu o powszechnym kryzysie – moralnym, etycznym, kulturo- wym – który doprowadzić ma do katastrofy. Według mniemania katastrofistów kultura skazana jest na utratę możliwości rozwoju, bowiem załamały się dotychczas obowiązujące wartości; za pierwszego przedstawiciela katastrofizmu uważany jest Oskar Spengler. Ka- tastrofizm nasilił się w latach 30. dwudziestolecia międzywojennego, kiedy to zagrożenie wybuchem II wojny światowej stawało się coraz bardziej realne). Do drugiej awangardy zaliczyć można twórców następujących ugrupowań literackich: Kwadryga, Żagary, lubelski „Reflektor”. ROZWÓJ POWIEŚCI W dwudziestoleciu międzywojennym pojawiły się i rozwinęły nowe odmiany powieści. Miało to związek z poszukiwaniem nowych form wyrazu z jednej strony, a rozwojem nauki z drugiej, gdyż ta wskazywała nowe pola zainteresowań i obszary wiedzy o człowieku, jakie twórcy mogli zgłębiać. Charakterystyczne dla epoki stały się:  •  powieść psychologiczna – rozwijała się dynamicznie, co miało związek z żywym rozwo- jem psychologii jako nauki; jedną z najwybitniejszych powieści psychologicznych tego okresu jest W poszukiwaniu straconego czasu Marcelego Prousta, wybitne powieści po- wstawały też w Polsce, np. Cudzoziemka Marii Kuncewiczowej,  •  powieść eseistyczna – w której narracja przedstawiająca wydarzenia ustępuje miejsca ana- lizom wybranych problemów i zagadnień (filozoficznych, społecznych, psychologicznych, Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście