Vademecum matura - język polski

Wiedza o języku 446 FRAZEOLOGIZMY I ICH TYPY Związki frazeologiczne (frazeologizmy) – dwu- lub kilkuwyrazowe połączenia utrwalone zwycza- jem, o obiegowym charakterze, utartej formie i ściśle określonym znaczeniu. frazeologizmy wyrażenia zwroty frazy związki rzeczowników, za- imków lub innych wyrazów o funkcji określającej, oprócz czasowników i imiesłowów przysłówkowych związki czasowników lub imiesłowów przysłówkowych z innymi wyrazami połączenia wyrazowe mające postać zdań lub równoważ- ników zdań o utartej formie i obiegowym charakterze kapuściana głowa głowa domu mieć coś z głowy strzec jak oka w głowie Co z głowy, to z myśli. Głową muru nie przebijesz. Wszelkie połączenia wyrazowe mogą mieć charakter:  •  stały – utarte, ścisłe związki wyrazów, np. składać gratulacje , biały kruk , robić z igły widły , mól książkowy , marzenie ściętej głowy  •  łączliwy – utrwalone połączenia wyrazów o mniej ścisłym związku, np. maszyna do pisania  •  luźny – przypadkowe, swobodne związki składniowe wyrazów, tworzone doraźnie Frazeologizmami rozbudowanymi są porzekadła i przysłowia. Osobnym typem fraze- ologizmów są idiomy. Idiom – stały związek frazeologiczny, występujący w danym języku i niedający się przełożyć w spo- sób dosłowny. Użycie idiomów charakterystyczne jest zwłaszcza dla języka potocznego (mówione- go). W literaturze może być elementem stylizacji na język potoczny. Przykłady: smalić cholewki , zbić z pantałyku , bić głową o ścianę , rozdzierać szaty . pochodzenie związków frazeologicznych kultura i historia narodów literatura sztuka Biblia (biblizmy) mitologia (mitologizmy) przekroczyć Ru‑ bikon, przeciąć węzeł gordyjski martwe dusze, wiek balzakow‑ ski, homerycki śmiech kształty ruben‑ sowskie, tycja‑ nowski kolor niewierny To‑ masz, palec Boży, wdowi grosz, So‑ doma i Gomora syzyfowa praca, po nitce do kłęb‑ ka, cierpieć męki Tantala Neosemantyzacja – proces polegający na nadawaniu funkcjonującym w systemie wyrazom nowych znaczeń. Może się ona dokonywać pod wpływem obcym, np. konsulting (konsultować) lub rodzi- mym, np. komórka – telefon komórkowy. Neosemantyzm – istniejąca jednostka leksykalna użyta w nowym znaczeniu.