Vademecum matura - wiedza o społeczeństwie

GENEZA PAŃSTWA 165 • władza – zgodnie z najpełniejszą i najpopularniejszą teorią niemieckiego socjologa Maxa Webera jest to dowolna możliwość wykonywania własnej woli w ramach da‑ nych stosunków społecznych, bez względu na sprzeciw i to, na czym ta możliwość się opiera; władza jednostki lub grupy osób nad inną jednostką lub grupą osób polega więc na możliwości narzucenia woli bez względu na jej treść z założeniem, że wola ta zostanie zrealizowana przy niechęci, a nawet przy sprzeciwie drugiej strony; w sytuacji, gdy ze strony jednostki lub grupy osób dochodzi do prób przeciwstawienia się wła‑ dzy, może ona sięgnąć po aparat przymusu – instytucje, mechanizmy i środki, które sprawią, że jednostka bądź grupa społeczna będzie postępować zgodnie z wolą władzy i ogólnie przyjętymi normami społecznymi • osobowość prawna – państwo musi zostać uznane przez innych uczestników stosun‑ ków międzynarodowych; tylko uznanie daje państwu zdolność do utrzymywania sto‑ sunków z innymi państwami • terytorium – obszar państwa wyznaczony przez granice państwowe, potwierdzone i ratyfikowane umowami międzynarodowymi z państwami sąsiedzkimi. Ponadto do terytorium państwa zalicza się obszar: • ambasad • konsulatów • innych przedstawicielstw dyplomatycznych na terenie danego kraju • przedstawicielstw handlowych • pokładów okrętów, statków, łodzi nawodnych i podwodnych pływających pod banderą danego państwa • pokładów samolotów • pokładów promów kosmicznych. Najważniejsze teorie genezy państwa podboju i przemocy (Ludwik Gumplowicz, 1838–1909) Państwo powstało w wyniku podbijania przez silniejsze grupy grup słabszych (plemion), w ten sposób zwycięzcy podporządkowywali sobie przegranych, czyniąc ich swoimi poddanymi. klasyczna (Arystoteles, 384–322 p.n.e.) Państwo (polis) jest tworem człowieka; powstaje dzięki jego poli‑ tycznej naturze; państwo jest instytucją gwarantującą utrzymanie ładu społecznego. teistyczna (św. Augustyn, 354–430; św. Tomasz, 1225–1274) Państwo i władza pochodzą od siły nadprzyrodzonej Boga. Władza jest legitymizowana jako ta, która pochodzi od Boga; państwo jest gwarantem spokoju i porządku, możliwości praktykowania religii. umowy społecznej (Jean Jacques Rousseau, 1712–1778; Thomas Hobbes, 1588–1679) Człowiek jako istota polityczna jest wolny i równy innym ludziom, dążenie do stworzenia struktury politycznej i uczestnictwa w niej leży w jego naturze. Umowa społeczna jest rodzajem porozumienia między suwerenem (monarchą lub ciałem kolegialnym) a poddany‑ mi lub między członkami społeczeństwa. BYŁO NA MATURZE 2018 BYŁO NA MATURZE 2017