Egzamin ósmoklasisty - język polski. Repetytorium - 2023

185 Czasownik, rzeczownik, przymiotnik… CZĘŚCI MOWY Części mowy – grupy wyrazów o podobnym ogólnym znaczeniu oraz o podobnych właściwościach gramatycznych. Różnią się one pod tym względem od innych grup wyrazowych. Z uwagi na znaczenie wyrazu, przyjmowane przez niego formy oraz możliwości użycia w zdaniu wyróżnia się dziesięć części mowy. Pięć z nich zmienia swoją formę w zdaniu, czyli się odmienia. Odmienne części mowy to czasowniki, rzeczow- niki, przymiotniki, zaimki 15 i liczebniki. Pięć pozostałych części mowy nie zmienia swojej formy, czyli jest nieodmiennych. Nieodmienne części mowy to spójniki, przysłówki, przyimki, partykuły i wykrzykniki. Rozbiór gramatyczny zdania – wskazanie i nazwanie części mowy, z których dane zdanie jest zbudowane, oraz określe- nie ich formy gramatycznej. Odmienne części mowy Czasownik, rzeczownik, przymiotnik, zaimek, liczebnik Koniugacja – odmiana przez osoby, czasy, strony i tryby; również zbiór form fleksyjnych konkretnego czasownika. Ko- niugują się tylko czasowniki. Deklinacja – odmiana przez przypadki; również zbiór form fleksyjnych konkretnego wyrazu podlegającego odmianie przez przypadki. Deklinują się pozostałe części mowy odmienne: rzeczowniki, przymiotniki, zaimki i liczebniki. Odmienne części mowy Nazwa Czasownik Rzeczownik Przymiotnik Zaimek Liczebnik Co oznacza? Oznacza czyn- ności i stany, np. malować , idę , po- szedłby . Oznacza przed- mioty, osoby, ro- śliny, zwierzęta, zjawiska lub poję- cia, np. statek , mi- łość , malowanie . Oznacza cechy, właściwości, rza- dziej przynależ- ność, np. ładny , szczera , Chopi- nowski . Zastępuje inne części mowy, np. ja , mój , tamte . Oznacza ilość, liczbę i kolejność, np. dwa , czwarty , siedmioro . Na jakie pytania odpowiada? Co robi? Co się z nim dzieje? Kto? Co? Jaki? Jaka? Jakie? Kto? Co? Jaki? Jaka? Jakie? Ile? Jak? Ile? Który z kolei? Przez co się odmienia? Odmienia się przez osoby, licz- by, czasy, rodzaje, tryby, strony. Odmienia się przez liczby i przypadki, ma ustalony rodzaj. Odmienia się przez liczby, ro- dzaje, przypadki, niektóre przy- miotniki się stop- niują. Odmiana zale- ży od tego, jaką część mowy dany zaimek zastępuje. Odmienia się przez przypad- ki, liczby (tylko li- czebniki porząd- kowe), rodzaje (liczebniki głów- ne, porządkowe i nieokreślone). Jaką funkcję pełni w zdaniu? Najczęściej funk- cja orzeczenia, rzadko podmiotu lub przydawki. Funkcja podmio- tu, dopełnienia, przydawki lub orzecznika. Najczęściej funk- cja przydawki lub orzecznika, rzad- ko podmiotu. Funkcja zale- ży od tego, jaką część mowy dany zaimek zastępuje. Funkcja przy- dawki, orzeczni- ka, podmiotu lub okolicznika. 15 Odmieniają się zaimki rzeczowne, przymiotne i liczebne.