Egzamin ósmoklasisty - język polski. Repetytorium - 2023

193 Podmiot Podział zdań ze względu na budowę: pojedyncze i złożone Zdania Pojedyncze Mają jedno orzeczenie. Dzielimy je na: rozwinięte – oprócz podmiotu i orzeczenia pojawiają się inne określenia, np. Mój kot śpi w koszyku. nierozwinięte – występują w nich tylko podmiot i orzeczenie lub samo orzeczenie, np. Kot śpi. Wieje. Złożone Mają co najmniej dwa orzeczenia. Dzielimy je na: złożone współrzędnie – zdania składowe są wobec siebie równorzędne, np. Wwolnym czasie czy- tam książki lub oglądam filmy. złożone podrzędnie – jedno zdanie składowe jest nadrzędne, określane przez drugie zdanie składo- we – podrzędne, np. Myślę, że wygram. złożone wielokrotnie – zawiera więcej niż dwa zdania składowe, np. Myślę, że wygram i otrzymam główną nagrodę. Części zdania pojedynczego Zdanie pojedyncze – zdanie mające tylko jedno orzeczenie, np. Listonosz przyniósł list. W języku polskim rozróżniamy pięć części zdania: orzeczenie podmiot przydawka dopełnienie okolicznik Orzeczenie Orzeczenie – najważniejsza część zdania, bez której nie może ono istnieć. Informuje o tym, co robi podmiot lub w jakim znajduje się on stanie, np. Pies głośno szczeka ( co robi? co się z nim dzieje? ). Orzeczenie wyrażone jest osobową formą czasownika bądź formą zakończoną na -no lub -to, odpowiada zatem na pytania: co robi? co się z nim dzieje? Wyróżniamy następujące typy orzeczeń : – – czasownikowe proste – wyrażone jest formą osobową czasownika, np. Dziadek czyta gazetę . – – czasownikowe złożone: – – imienne – składa się z łącznika i orzecznika. Łącznikiem jest forma osobowa czasowników: być , stać się , zostać , a orzecznikiem inna część mowy: rzeczownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek, imiesłów przymiotnikowy lub przysłó- wek, np. On jest aktorem. Orzeczenie imienne odpowiada na pytania: kim, czym jest? jaki jest? kim zostanie? , – – modalne – składające się z bezokolicznika połączonego z czasownikiem modalnym, np. Muszę wyjść stąd , czasowni- kiem nieosobowym: godzi się , wypada lub należy , np. Należy iść do domu, albo innymwyrazem o funkcji orzeczenia: szkoda , można , trzeba itp., np. Trzeba mu o tym powiedzieć . – – frazeologiczne – jest wyrażone frazeologizmem i musi być on traktowany jako całość, np. Adam od dawna klepie biedę . – – wyrażone formą nieosobową zakończoną na -no lub -to , np. W pobliżu torów znaleziono skarb. Takie orzeczenie wy- stępuje wyłącznie w zdaniach bezpodmiotowych. Czasownik modalny – czasownik wymuszający obecność innego czasownika w bezokoliczniku, np. chcieć , móc , musieć , potrafić . Podmiot Podmiot – główna część zdania, oznaczająca wykonawcę czynności, o której mowa w orzeczeniu, odbiorcę jej skutków, ewentualnie kogoś lub coś podlegającego stanowi, który nazwany jest przez orzeczenie, np. Pies głośno szczeka ( kto? co? ). Podmiot może być wyrażony różnymi częściami mowy, np. rzeczownikiem, liczebnikiem lub zaimkiem. Odpowiada na pytania: kto? co? , rzadziej: kogo? czego?