Egzamin ósmoklasisty - język polski. Repetytorium - 2023

200 Budowa słowotwórcza wyrazu Słowotwórstwo – dział nauki o języku zajmujący się budową wyrazów oraz objaśniający, w jaki sposób powstały te wyrazy. Wyrazy podstawowe i wyrazy pochodne Wyrazy możemy podzielić na wyrazy podstawowe i wyrazy pochodne. Wyraz podstawowy – wyraz, od którego tworzymy inne wyrazy, czyli wyrazy pochodne, np. kot → kotek . Wyraz podsta- wowy może być jednocześnie wyrazem pochodnym w stosunku do innego wyrazu, np. malować → malarz → malarka . Wyraz pochodny – wyraz utworzony od innego wyrazu, czyli wyrazu podstawowego, np. kot → kotek. Wwyrazach pochodnych wskazać można dwa człony: – – człon przejęty z wyrazu podstawowego, czyli podstawę słowotwórczą, – – człon, przy pomocy którego ten wyraz utworzono, tj. uformowano, czyli formant słowotwórczy, np.: kot – wyraz pod- stawowy, kot ek – wyraz pochodny. KOT – EK podstawa słowotwórcza formant słowotwórczy W skład podstawy słowotwórczej nie wchodzą końcówki fleksyjne, np.: SZAR-Y – wyraz podstawowy ale: SZAR-OŚĆ – wyraz pochodny końcówka fleksyjna podstawa słow. formant słow. Niektóre wyrazy pochodne w języku polskim powstają odwyrażeń przyimkowych. Przyimek jest częścią podstawy sło- wotwórczej wyrazu pochodnego, np. przed miastem → przedmieście , po lodowcu → polodowcowy . Podstawa słowotwórcza – wspólna część wyrazu podstawowego i pochodnego, np. truskawk owy ← truskawk a . Zda- rza się, że w obrębie podstawy słowotwórczej zachodzi wymiana głosek, np. kóz ka ← koz a . Formant słowotwórczy (afiks) – cząstka słowotwórcza tworząca nowy wyraz, np. kot → kot ek . Typy formantów słowotwórczych: – – przedrostki (prefiksy) – formanty dodane przed podstawą słowotwórczą, np. nie -miły , – – przyrostki (sufiksy) – formanty dodane po podstawie słowotwórczej, np. pies -ek , – – międzyrostki, zwane też wrostkami (interfiksy, infiksy) – formanty łączące dwie podstawy słowotwórcze, m.in. -o-, -i-, -y-, np. list-o-nosz , woz-i-woda . Międzyrostki występują wwyrazach złożonych (w złożeniach), – – formanty zerowe (zero morfologiczne Ø), inaczej formant ujemny – mamy z nim do czynienia wtedy, gdy wyraz pochod- ny utworzony został przez odrzucenie zakończenia wyrazu podstawowego, np. opis-ać → opis- Ø, – – oboczność (wymiana) wpodstawie słowotwórczej – różnica między podstawą słowotwórczą a wyrazem podstawowym. Słowotwórstwo