Tędy i owędy

20 · Tędy i owędy WAŃKOWICZ – GAWĘDZIARZ Tędy i owędy podzielony jest na osiem rozdziałów tematycznych, z których każdy ma własny tytuł. Rozdziały podzielone są z kolei na podrozdziały tematyczne, również z własnymi tytułami. Narratorem większości rozdziałów jest sam autor, jedynie w części poświęconej wnuczkom pojawia się jako narratorka jego żona, babcia dziewczynek. Tędy i owędy to gawęda wspomnieniowa. Gawęda to utwór epicki prozaiczny lub pisany wierszem, będący opowiadaniem świadka lub uczestnika wydarzeń, pełen dygresji (wtrąceń niezwiązanych z tematem, zwykle urozmaicających opowieść, wnoszących humor, budujących szerszy obraz świata przedstawionego i wzbogacających charakterystykę narratora), szczegóło- wych epizodów. Charakteryzuje ją wypowiedź swobodna, a nawet czasem bezładna. Ważną rolę w gawędzie odgrywa postać narratora. Prowadzi on opowiadanie z oso- bistego punktu widzenia za pomocą swobodnych skojarzeń, przypomnień, a nawet po- wtórzeń. Nie dba o chronologię i porządek relacji. Często zwraca się bezpośrednio do czytelnika. Treść gawędy stanowią sentymentalne żartobliwe wspomnienia, które mają wzruszyć lub wywołać wesołość u odbiorcy. Jej zadaniem jest także przekazanie pewnych pouczeń i nauki moralnej. Podsumowując, cechy gawędy to: • swobodny styl, • luźna kompozycja, • bezpośrednie zwracanie się do czytelników, • dygresje, • obecność sympatycznego i gadatliwego narratora, • brak chronologii w narracji, • idealizacja świata przedstawionego. Wszystkie powyższe cechy gawędy można znaleźć w każdym utworze zawartym w  Tędy i owędy . Szczególna łatwość operowania językiem, żywy dowcip, zdolność do celnego puentowania opisywanych sytuacji i zaskakiwania czytelników wnikliwoś- cią spostrzeżeń dowodzą słuszności nazywania autora mistrzem gatunku literackiego, jakim jest gawęda. Z tego też powodu Tędy i owędy można uznać za niemalże wzorcowy przykład utworu reprezentującego ten gatunek literacki. Tędy i owędy posiada też liczne cechy innego gatunku literackiego, jakim jest pamiętnik. Gatunek zalicza się do epiki, to utwór prozatorski, w którym narrator jest uczestnikiem wydarzeń, opisywanych z pewnego dystansu czasowego (może być znaczny), komentuje i wyraża swoje opinie. Opis nie musi być chronologiczny, może przedstawiać tylko wybrane fragmenty rzeczywistości, nacechowany jest subiektyw- nym sposobem odbioru świata przez narratora. ŚWIATY, KTÓRYCH JUŻ NIE MA Tędy i owędy to pełna anegdot, humoru oraz dygresji gawęda i wspomnienia z lat młodości autora, pierwszych lat pracy, lat wojennych i powojennych na emi - gracji oraz obrazki z życia w rzeczywistości PRL-u. Książka prowadzi nas szlakiem