Matura - biologia - repetytorium maturalne

Ekologia i różnorodność biologiczna 266 już wcześniej opisane. Organizmy tworzące biocenozę (np. lasu czy łąki) uczestniczą w powstawaniu gle- by. Gleba – powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej – ulega nieustannym przekształceniom. Dużą rolę w tworzeniu gleby odgrywają czynniki atmosferyczne i klimatyczne. Działając przez długi czas woda roz- krusza skały czy wsiąka w piaski, zaś gliniastym glebom nadaje plastyczność. Procesy glebotwórcze zależą też od temperatury, ciśnienia czy ruchów powietrza (wiatr). Tworzenie gleby rozpoczyna się od działalno- ści organizmów pionierskich porastających skały (porosty, mchy). Kwasy porostowe pomagają rozpuszczać skalne podłoże, zaś obumarłe szczątki mchów i porostów są rozkładane przez mikroorganizmy. Na tak po- wstałej warstewce gleby mogą już rosnąć najpierw rośliny zielne, a w dalszej kolejności – krzewy i drzewa. Roślinności towarzyszy zawsze swoisty świat zwierząt. Z obumarłych szczątków korzystają organizmy gle- bowe, zarówno detrytofagi (dżdżownice, wazonkowce), jak też reducenci (mikroorganizmy). Różnorodność gleb na Ziemi wynika nie tylko z rodzaju skały macierzystej i czynników klimatycznych, ale jest też skutkiem działalności organizmów żywych. Biocenoza lasu tworzy swoisty mikroklimat ekosystemu leśnego. Powszechnie wiadomo, że w lesie jest większa wilgotność powietrza. Mchy gromadzące wodę są naturalnymi zbiornikami retencyjnymi, zaś boga- ta roślinność ogranicza parowanie z powierzchni ziemi. Panujące tu temperatury są wyższe niż poza lasem, zaś siła wiatru jest mniejsza. Energia i materia w ekosystemie Wyróżniamy ekosystemy autotroficzne, takie jak las czy jezioro, w których organizmy autotroficzne (pro- ducenci) wytwarzają materię organiczną, korzystając z energii świetlnej lub chemicznej, oraz ekosystemy heterotroficzne, w których nie ma producentów, a podstawą istnienia tych ekosystemów jest materia orga- niczna naniesiona z zewnątrz. Ekosystemem heterotroficznym jest np. jaskinia. W ciemnych wnętrzach jaskiń powstaje ekosystem heterotroficzny Poniższy rysunek przedstawia krążenie materii i przepływ energii w ekosystemie. Materia (strzałki nie- bieskie i opisy zwykłą czcionką) pobierana jest przez rośliny w postaci soli mineralnych, dwutlenku węgla i wody. Wchodzą one w skład złożonych związków organicznych, które wraz z tkankami roślin dostają się ro- ślinożercom. Mineralizacja szczątków, odchodów i wydalin jest zadaniem reducentów (bakterii i grzybów saprofitycznych). O ile materii ani nie przybywa, ani nie ubywa, energia musi być stale dostarczana z zewnątrz. Ziemia nie jest samowystarczalna, lecz energetycznie zależna od Słońca. Promienie słoneczne niosą ze sobą ciepło , ale to nie ono, lecz światło będące wiązką fotonów dostarcza energii do fotosyntezy. Cząsteczka chlorofilu jest skomplikowanym przetwornikiem energii drgań fotonów w energię wiązań chemicznych cukrów i innych związków organicznych. Tylko niewielki ułamek energii Słońca trafia na liście roślin, jeszcze mniej jest przez nie wiązanej. Rozpro- szona energia to ciepło niezdolne do wykonania pracy. Pewniak na teście