Matura - język polski - egzamin pisemny - - repetytorium maturalne

Antyk (Starożytność) NAZWA Rozpoczynającą dzieje kultury śródziemnomorskiej epokę nazywamy Antykiem. Nazwa ta wywodzi się z języka łacińskiego, w którym słowo antiquus oznacza „dawny” . Dzisiaj terminu „Antyk” używamy dla określenia starożytnej cywilizacji i kultury grecko‑rzymskiej. Drugim, równorzędnym określeniem tych cza‑ sów jest Starożytność. CHRONOLOGIA Antyk to epoka w dziejach cywilizacji grecko‑rzymskiej. Za jej początek w cywilizacji greckiej przyjmuje się wynalezienie pisma – przełom wieków IX i VIII p.n.e. Wcześniej tradycję i poezję przekazywano ustnie, dlatego wydarzenie to było przełomowe dla całej ludzkiej cywilizacji – umożliwiało utrwalenie jej dorobku i przekazanie potomnym. Cywilizacja europejska korzystała wówczas z dorobku kultur rozwiniętych w basenie Morza Śródziemne‑ go, wzdłuż wielkich rzek (Nilu, Eufratu i Tygrysu) oraz na BliskimWschodzie, m.in. babilońskiej, sumeryjskiej, egipskiej i fenickiej. Dalszy rozwój społeczeństw opierał się w dużej mierze na wyznawanej religii – przewa‑ żał politeizm, natomiast Izrael wykształcił wierzenia monoteistyczne (judaizm). Trudny do określenia jest moment końca epoki. Najczęściej przyjmuje się, że Antyk wygasł między IV a VI wiekiem naszej ery (n.e.). Umowną datą jest rok 476 n.e. Wówczas Rzym został zdobyty przez wojska germańskie pod wodzą Odoakra, tym samym upadło Cesarstwo zachodniorzymskie. To, co wydarzyło się później, zaliczamy już do wczesnego Średniowiecza. Podział Antyku grecko‑rzymskiego okres archaiczny (VIII–VI w. p.n.e.) Wówczas tworzyli: Homer, Tyrteusz (autor elegii patriotycznych; od jego imienia wywodzi się nazwa liryki tyrtejskiej, czyli poezji, która skłania do walki o ojczyznę), Ezop (twórca bajek zwierzęcych), Anakreont (poeta, który układał pieśni będące pochwałą uczt i zabaw; takie utwory – pisane później np. przez Jana Kochanowskiego – nazywa się od imienia Greka ana‑ kreontykami), Safona (najwybitniejsza poetka świata antycznego). okres klasyczny (V–IV w. p.n.e.) Czas, w którym tworzyli trzej wielcy greccy tragicy: Ajschylos, Sofokles (autor Antygony i Kró- la Edypa ) i Eurypides . Działał wówczas słynny retor – Demostenes . Rozwijała się sztuka (wte‑ dy tworzył rzeźbiarz Poliklet ). Dlatego V w. p.n.e. określa się „złotym wiekiem” antycznej Grecji . Ustrój demokratyczny, w którym można się spierać, przekonywać do swoich racji, wpłynął na rozwój retoryki. okres hellenistyczny (III–I w. p.n.e.) Tworzył wówczas między innymi Teokryt (autor sielanek, bukolik, tzn. utworów opisujących szczęśliwe życie pasterzy w Arkadii). okres rzymski (I w p.n.e.) Tworzyli wtedy najwybitniejsi rzymscy poeci: Horacy (autor pieśni i ód, także wierszowanego traktatu o poezji List do Pizonów ), Owidiusz (autor poematu epickiego Metamorfozy ), We - rgiliusz (autor eposu pt. Eneida , czyli dalszego ciągu historii o wojnie trojańskiej; utwór ten opowiada o losach ej upadku i zakłada państwo na Półwy‑ spie Apenińskim).