Kompendium - język polski - szkoła podstawowa, klasy 4-8

232 NAUKA O JĘZYKU 4 ROZDZIAŁ NOTATKI Odmiana liczebników zbiorowych, np. dwoje , czworo M. (kto? co?) dwoje czworo D. (kogo? czego?) dwojga czworga C. (komu? czemu?) dwojgu czworgu B. (kogo? co?) dwoje czworo N. (z kim? z czym?) dwojgiem czworgiem Msc. (o kim? o czym?) dwojgu czworgu W. O! dwoje! czworo! Odmiana liczebników złożonych, czyli składających się z kilku cyfr, np.: 123, 575 itd. »» w liczebnikach złożonych od pięćdziesiąt do dziewięćdziesiąt (50–90) i w liczebnikach trzysta (300) i  czterysta (400) od‑ mienia się tylko drugi człon, np.: M. pięćdzie siąt , B.  pięćdzie ‑ sięciu itd.; »» w liczebnikach od pięćset do dziewięćset (500–900) odmienia się tylko pierwszy człon – koń- cówka -set jest niezmienna, np.: M. pięć set , D. pięciu set ; »» w liczebnikach dwanaście (12), dwadzieścia (20) i dwieście (200) odmieniają się obydwa człony, np.: M. dwanaście , B. dwunastu ; M. dwadzie ścia , B. dw u dzie stu ; M. dwi eście , B. dw ustu ; »» złożone liczebniki główne odmieniają się jak liczebniki proste, tzn. mają rodzaje: męskoosobowy i niemęskoosobowy, np.: Forma męskoosobowa Forma niemęskoosobowa pięćdziesięciu (uczniów) pięćdziesiąt (uczennic, domów) pięciuset (uczniów) pięćset (kobiet) »» w złożonych liczebnikach głównych wielowyrazowych, np.: sto dwadzieścia trzy (123) – odmie- niają się przez przypadki i rodzaje albo wszystkie człony, albo tylko te, które oznaczają dziesiątki i jedności, np.: Sprawozdanie ze (123) sto dwudziestej trzeciej konferencji ; Przyglądam się (1422) tysiącowi czterystu dwudziestu dwu uczniom . »» liczebniki porządkowe wielowyrazowe – odmieniamy tylko człony oznaczające dziesiątki i jedno- ści, pozostałe człony są nieodmienne, np.: Urodziłam się w (1982) tysiąc dziewięćset osiemdzie ‑ siątym drugim roku . Podsumowanie »» Liczebnik to nazwa liczby, ilości. Jest to odmienna przez przypadki część mowy, o którą pytamy: ile? który z kolei? Możemy też określić jej rodzaj. »» Liczebniki dzielimy na: główne, np.: jeden , dwa ; porządkowe, np.: pierwszy , drugi ; zbiorowe, np.: dwoje , pięcioro ; wielokrotne, np.: dwukrotny , pięciokrotny ; mnożne, np.: podwójna , po‑ trójna ; ułamkowe, np.: pół , półtora . »» Ze względu na budowę liczebniki dzielimy na: proste, np. jeden ; złożone, np.: pięćset , sto dwadzieścia trzy . Liczebnik jeden , jeżeli wchodzi w skład liczebników głównych wielowyrazowych, nie odmienia się przez przypadki i ma jeden rodzaj, np.: Widzę (121) stu dwudziestu jeden uczniów.