Vademecum matura - biologia

Ultrastruktura komórki eukariotycznej 65 „ „ CENTRIOLE Każda komórka eukariotyczna, z wyjątkiem komórek wyższych roślin, ma w pobliżu jądra parę cen- trioli, zebranych na obszarze centrosomu. Centriola ma wygląd bębna, w którym na obwodzie leży 9 trypletów mikrotubul (9 × 3). W fazie S cyklu komórkowego centriole podwajają się (2 × 2 = 4), a następnie w parach podążają do przeciwległych biegunów wrzeciona podziałowego. W nowej komórce uczest- niczą w tworzeniu wici i rzęsek oraz, o ile komórka będzie się dzielić, kolejnego wrzeciona podziałowego. „ „ RUCH CYTOPLAZMY, ORGANELLI I KOMÓREK W cytoplazmie nieustannie zachodzą przemiany zol – żel, które wiążą się z polimeryzacją i depolimeryzacją białek cytoszkieletu i warunkują ruch cytoplazmy i organelli. Może mieć on charakter: • rotacyjny , np. wokół centralnej wakuoli • pulsacyjny (zmienny kierunek ruchu) • cyrkulacyjny , przepływ przez labirynt mostków cytoplazmatycznych między wakuolami Ruch cytoplazmy zależy od pH, temperatury, oświetlenia, stężenia jonów (Ca 2+ i Mg 2+ za- gęszczają cytoplazmę, Na + i K + działają do nich antagonistycznie). Wyróżniamy dwa sposoby poruszania się komórek eukariotycznych: • ruch pełzakowaty , towarzyszący przelewaniu się cytoplazmy do szerokich wypustek, lo- bopodiów; tzw. ruch ameboidalny; cechuje np. białe krwinki • ruch wiciowo-rzęskowy , z udziałem wici i rzęsek 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 kierunek ruchu ośrodka kierunek ruchu komórki a) b) kierunek ruchu komórki c) A – ruch rzęsek; (1)–(5) ruch powrotny rzęski, (6)–(11) ruch popychający; b – ruch wici, c – ruch pełzakowaty