Vademecum matura - chemia

ŚRODKI CZYSTOŚCI 18 k l a s a I OTRZYMYWANIE MYDEŁ Do dwóch naczyń zawierających: 1. tłuszcz stały (np. smalec) 2. stearynę wprowadzamy stężony gorący roztwór NaOH. Obserwacje: W obu naczyniach substancja stała rozpuszcza się, powstaje klarowny pieniący się roztwór. Wniosek: Tłuszcz oraz stearyna pod wpływem roztworów mocnych zasad tworzą mydło, które jest dobrze rozpuszczalne w wodzie. Doświadczenie ilustruje otrzymywanie mydła dwiema najpopularniejszymi metodami. Pierwsza z nich to tzw. zmydlanie tłuszczów. Proces ten można zilustrować następującym schematem: TŁUSZCZ + MOCNA ZASADA → MYDŁO (SOLE KWASÓW KARBOKSYLOWYCH) + GLICEROL Przykładowe równanie reakcji zmydlania tłuszczów: CH 2 CH CH 2 OOC- C 17 H 35 OOC-C 15 H 31 OOC-C 15 H 31 CH 2 CH CH 2 OH OH OH C 17 H 35 COONa C 15 H 31 COONa + 3NaOH + 2 Zarówno gliceryna, jak i mydła sodowe są dobrze rozpuszczalne w wodzie , z tego względu mie- szanina uzyskiwana podczas zmydlania tłuszczu jest klarowną cieczą. Po zastygnięciu i dodaniu odpo- wiednich substancji polepszających właściwości (np. barwniki, aromaty) stanowi ona w postaci kostek popularny środek myjący. Podczas działania na stearynę roztworami mocnych zasad również powstają mydła. Przebiegają wówczas reakcje pomiędzy wyższymi kwasami karboksylowymi oraz mocnymi zasadami. C 15 H 31 COOH + KOH → C 15 H 31 COOK + H 2 O ODCZYN WODNEGO ROZTWORU MYDŁA Jeżeli do probówki zawierającej płatki mydlane wprowadzimy wodę i mydło rozpuści się w niej, a do tak otrzymanego roztworu wprowadzimy kilka kropli fenoloftaleiny lub papierek uniwersalny, zaobserwujemy, iż roztwór zabarwi się na malinowo, a papierek na niebiesko (niebiesko-zielono). Możemy więc stwierdzić, że roztwór wodny mydła posiada odczyn zasadowy. Wynika to z faktu, iż mydła, np. C 15 H 31 COONa, są solami pochodzącymi od mocnych zasad oraz słabych kwasów. Z tego względu po wprowadzeniu do wody mydło ulega: najpierw procesowi dysocjacji: C 15 H 31 COONa → C 15 H 31 COO - + Na + a następnie niewielka część jonów pochodzących od słabego elektrolitu, w tym przypadku C 15 H 31 COO - , ulega reakcji z wodą ( hydrolizie ), wytwarzając cząsteczki niezdysocjowanego kwasu oraz jony OH - zgodnie z równaniem: C 15 H 31 COO - + H 2 O → C 15 H 31 COOH + OH - . Proces hydrolizy mydła ma charakter silnie odwracalny i należy pamiętać, iż bardzo niewielka ilość jonów karboksylanowych (RCOO - ) ulega hydrolizie, dzięki czemu mydło zachowuje w wodzie swe właściwości myjące. Stearyna – mieszanina wyższych kwasów kar- boksylowych. Zmydlanie tłuszczów stosowane było do otrzymywania mydła także w obozach koncentracyj- nych w czasie II wojny światowej. Niestety tłuszcz pochodził wówczas z ciał zmarłych więźniów. Wyprodukowane w ten sposób mydło stosowane było przez mieszkających w obozach osadzonych. dipalmitynianostearynian glicerolu gliceryna (propan-1,2,3-triol) palmitynian sodu stearynian sodu