Vademecum matura - chemia

45 k l a s a I DOŚWIADCZENIA POZWALAJĄCE ODRÓŻNIĆ WŁÓKNA… Włókna naturalne mogą mieć pochodzenie roślinne lub zwierzęce. Najpopularniejsze z nich to: • wełna owcza – jest higroskopijna, zatrzymuje zewnętrzną wilgoć, wchłania pot i absorbuje promie- niowanie UV. Żółknie pod wpływem promieni słonecznych, ma małą odporność na wysokie tem- peratury i może powodować uczulenia. Stosuje się ją do produkcji np. swetrów, skarpet, szalików, rękawiczek, płaszczy czy garniturów. • jedwab naturalny – jest najcieńszym włóknem naturalnym, wytwarzają go gąsienice motyla je- dwabnika morwowego. Jest łatwy do barwienia i bardzo wytrzymały, ma dobre właściwości termo- regulacyjne – wchłania do 30% wilgoci i łatwo ją oddaje. Stosowany jest do produkcji chust, sukni, szali i krawatów. • bawełna – pochodzi od rośliny o tej samej nazwie. Jej zaletą jest przewiewność i higroskopijność. Może ona zawierać nawet do 30% wilgoci, dlatego tkaniny z bawełny chłoną pot. Wadą jest jednak skłonność do gniecenia i mechacenia. Wykorzystuje się ją do produkcji odzieży, bandaży czy filtrów do kawy. • len – jego włókna zbudowane są z celulozy i mają podobne właściwości do bawełny. Tkaniny lniane są mniej delikatne i sztywniejsze od bawełnianych – bardziej się gniotą. Stosuje się go do produkcji obrusów, pościeli, odzieży. Włókna sztuczne wytwarza się z surowców pochodzenia naturalnego: • organiczne – np. celuloza, białka, kauczuk; przykładem może być tutaj octan celulozy czy kauczuk wulkanizowany • nieorganiczne – np. szkło, tlenki, węgiel, metale. Najbardziej cenionym surowcem do wytworzenia włókien sztucznych jest celuloza, wykorzy- stywana jako główny substrat do produkcji jedwabiu sztucznego. Jedwab sztuczny ma właściwości podobne do bawełny i w przeciwieństwie do jedwabiu naturalnego jest higroskopijny. Jego najpopular- niejszymi odmianami są: • jedwab wiskozowy – głównie do wyrobu bielizny i podszewek w garniturach • jedwab octanowy – odznacza się połyskiem podobnym do jedwabiu naturalnego, wyroby są mięk- kie i mało się gniotą. DOŚWIADCZENIA POZWALAJĄCE ODRÓŻNIĆ WŁÓKNA BIAŁKOWE, CELULOZOWE, SZTUCZNE I SYNTETYCZNE DOŚW I A DC Z E N I E 1 Temat: Odróżnianie włókien naturalnych pochodzenia zwierzęcego i roślinnego Odczynniki: próbka bawełny, próbka wełny Sprzęt laboratoryjny: palnik gazowy, szczypce metalowe Opis czynności: Umieścić tkaninę wełnianą w szczypcach i przenieść nad ogień palnika. Po chwili wyjąć z palnika. Powtórzyć czynność, używając bawełny zamiast wełny. Obserwacje: Włókna wełny po wyjęciu z płomienia powoli się palą i po chwili gasną, pozostawiając po sobie nieprzyjemny zapach palonych włosów (obecność siarki w białkach), natomiast włókna baweł- niane spalają się szybko i całkowicie, nie pozostawiając przy tym zapachu. DOŚW I A DC Z E N I E 2 Temat: Odróżnianie jedwabiu naturalnego od jedwabiu sztucznego Odczynniki: próbka jedwabiu naturalnego, próbka jedwabiu sztucznego, stężony kwas azotowy(V) Sprzęt laboratoryjny: 2 szalki Petriego, pipeta