Vademecum matura - język polski

Romantyzm 142 przegląd romantycznych gatunków literackich nazwa gatunku charakterystyka gatunku i przykłady literackie ballada romantyczna Gatunek synkretyczny, tzn. łączący różne elementy liryczne, epickie i dramatycz- ne; nawiązuje do tradycji ludowej: śpiewności i rytmiczności wiersza, do wierzeń ludowych, zasad moralnych. Bohaterem jest zwykły człowiek, często ukazany w sposób stypizowany; narrator to człowiek spoza świata ludowego, ale wyraźnie nim zafascynowany. Cechy charakterystyczne: nastrojowość, tajemniczość, groza i fantastyka, pojawiają się elementy romantycznego historyzmu; A. Mickiewicz Romantyczność , Świtezianka , Świteź , To lubię , Lilije , Powrót taty , Rybka powieść poetycka Gatunek synkretyczny, łączący elementy epiki, liryki i dramatu; fabuła luźna i fragmentaryczna, bohater zagadkowy, samotny, narracja emocjonalna i subiek- tywna; tradycja: W. Scott, G. G. Byron; lit. polska: A. Mickiewicz Konrad Wallen‑ rod , A. Malczewski Maria dramat romantyczny Gatunek synkretyczny (synkretyzm rodzajowy i gatunkowy), łączenie kategorii estetycznych, odrzucenie klasycznej reguły trzech jedności, swobodna i luźna fa- buła, fragmentaryczne sceny niejednokrotnie nie łączą się ze sobą w sposób wy- nikowy, obecność elementów fantastycznych i świata nadprzyrodzonego (miste- ryjność i moralitetowość), bohater dynamiczny, kompozycja otwarta, niescenicz- ny charakter dzieła, sceny zbiorowe; A. Mickiewicz Dziady , J. Słowacki Kordian , Z. Krasiński Nie‑Boska komedia poemat dygresyjny Gatunek synkretyczny łączący epikę, lirykę i dyskurs. Fabuła pełni rolę drugo- rzędną, narrator często traktuje ją z ironią i humorem, często przerywa opowia- danie, żeby wygłaszać myśli dalekie od głównego tematu; poemat skomponowany z luźnych epizodów; tradycja poematu – Ludovico Ariosto Orland szalony ; w lit. rom.: G. G. Byron Don Juan , A. Puszkin Eugeniusz Oniegin , J. Słowacki Beniowski poezja tyrtejska – nazwa pochodzi od imienia Tyrteusza (poety greckiego, tworzącego m.in . elegie patriotyczne). Rodzaj poezji patriotycznej. Najważniejszą cechą poezji tyrtejskiej jest wzbudzanie miłości do ojczyzny, rozwijanie uczuć patriotycznych, niechęci do wroga. Celem jej jest zagrzewa- nie ludzi do walki w przypadku zagrożenia przez nieprzyjaciela oraz uczenie postawy poświęcenia dla kraju, nawet kosztem własnego życia. orientalizm – zwrot ku tradycji, kulturze i sztuce Wschodu. Orientalizm w literaturze romantycznej przejawiał się w zainteresowaniu twórców egzotyką przyrody orientalnej. Romantycy często odbywali podróże na Wschód. Fascynowała ich odmienna filozofia, kultura i obyczajowość ludów wschodnich. werteryzm – postawa charakteryzująca się przede wszystkim wybujałą, przesadną uczuciowością, postrzeganiem otaczającego świata przez pryzmat własnych marzeń i poezji, niezgodą na zastane konwencje obyczajowe i moralne przy jednoczesnym braku konkretnego, zdecydowanego działa- nia. Werteryzm to również głębokie poczucie bezsensu egzystencji, dążenie do samozagłady, gdyż najczęściej kulminacją działań bohatera jest samobójstwo. Nazwa została zaczerpnięta od imienia głównego bohatera powieści J. W. Goethego Cierpienia młodego Wertera . bajronizm – postawa romantyczna stworzona przez George’a Byrona, autora powieści poetyckiej Giaur . Bajronizm to skłonność do samotnego przeciwstawiania się złu otaczającego świata, a więc jest to postawa czynna. To również indywidualizm, tajemniczość, bogactwo przeżyć wewnętrznych. Ważną cechą bajronizmu jest ponadto skłócenie z otaczającym światem , bunt i skłonność do popeł- nienia czynów zbrodniczych, motywowanych jednak wysokimi pobudkami, np. miłością. Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście Pewniak na teście