W życiu dziecka przychodzi taki moment, że zaczyna interesować się literkami. Rodzice śledzą postępy tego procesu, zastanawiając się, jak wspomóc malucha w jego pracy nad zdobywaniem i doskonaleniem jednej z kluczowych umiejętności w życiu człowieka, jaką jest czytanie. Już na tym etapie warto pójść o krok dalej i pokierować sprawami tak, żeby dziecko w dalszej lub bliższej przyszłości z zaciekawieniem i przyjemnością samo sięgało po książkę, czytając płynnie i ze zrozumieniem coraz dłuższe teksty, co z kolei bezpośrednio przełoży się nie tylko na szkolny proces uczenia się, ale na całościowy rozwój dziecka.
Zanim spróbujemy odpowiedzieć na pytanie: jak nauczyć dziecko czytać, dobrze jest znać odpowiedź na pytanie: kiedy dziecko powinno rozpocząć naukę czytania? Dojrzałość do nauki czytania i pisania jest podstawowym kryterium gotowości szkolnej i przypada mniej więcej na wiek 6-7 lat, czyli na czas zerówki i klasy pierwszej szkoły podstawowej. Większość koncepcji wypracowanych przez specjalistów z dziedziny psychologii poznawczej i lingwistyki opiera się na stwierdzeniu, że opanowanie wstępnego etapu nauki czytania przebiega od rozpoznania wzrokowego elementów tekstu do odkrycia związku między fonemem, czyli podstawową jednostką systemu dźwiękowego języka, a grafemem, czyli najmniejszą jednostką zapisu pisma, która odpowiada najczęściej jednemu fonemowi (w języku polskim jeden fonem może być zapisywany przez różne grafemy, np. rz i ż czy u i ó). Innymi słowy, dziecko wykazuje gotowość do nauki czytania i pisania, jeżeli jest już w stanie powiązać literę z dźwiękiem i dźwięk z literą. Po opanowaniu tego etapu dziecko przechodzi do ćwiczenia płynnego czytania, czyli do składania dłuższych cząstek wyrazów, aby następnie opanować globalne rozpoznawanie wyrazów lub fraz. Tych etapów nie możemy przyspieszyć ani też oczekiwać, że powinny pojawić się w określonym momencie. Pamiętajmy, że każde dziecko rozwija się w indywidualnym tempie, które zależy m.in. od uwarunkowań genetycznych, wzmocnionych bądź osłabionych czynnikami środowiskowymi oraz podejmowanymi działaniami wychowawczymi. Warto więc przede wszystkim uważnie obserwować dziecko.
Metody nauki czytania
Naukę czytania najlepiej jest rozpocząć w odpowiednim momencie, kiedy dziecko zaczyna pytać o litery, które widzi wokół siebie. To znak, że nadszedł czas, w którym można wprowadzić naukę przez zabawę. Ważne jest, aby nie wywierać na dziecko żadnej presji, ponieważ zniechęcone, nie będzie chciało współpracować.
Wydawcy i producenci zabawek wychodzą tutaj z niezwykle bogatą ofertą pomocy edukacyjnych przeznaczonych już dla dzieci od 2 do 6 lat, przy czym należy pamiętać, że formalnie nauka czytania rozpoczyna się dopiero w pierwszej klasie szkoły podstawowej.
Istnieją trzy podstawowe grupy metod nauki czytania, które w dużym uproszczeniu można przedstawić następująco:
Metoda analityczno-syntetyczna, czyli składanie głosek oparte na analizie, a następnie syntezie wzrokowej i słuchowej, polegającej na wyodrębnieniu w wyrazie sylab, a w sylabie głosek lub odwrotnie – składanie głosek w wyrazy; są to metody stosowane najczęściej w szkole podczas nauki sześcio- i siedmiolatków.
Metoda sylabowa, czyli składanie sylab oparte na naturalnym, intuicyjnym podziale słów na sylaby (a nie pojedyncze głoski), a następnie tworzenie z sylab wyrazów, a w końcu zdań; metoda ta pomija etap głoskowania i można ją stosować już u trzylatków; jest bardzo skuteczna dla dzieci z wszelkimi zaburzeniami komunikacji językowej, w tym dyslektycznych i w spektrum autyzmu, ale sprawdza się doskonale u wszystkich dzieci.
Czytanie globalne, czyli prezentowanie dziecku całych wyrazów – po pewnym czasie dziecko uczy się rozpoznawać cały wyraz, choć nie zna jeszcze liter; to metoda realizowana w formie zabawy i polecana dla trzy- lub nawet dwulatków, które są zainteresowane literkami, i przynosi świetne efekty m.in. w nauce języków obcych. Jest to jednak długotrwały proces. W języku polskim ta metoda jest trudna w stosowaniu, gdyż słowa w naszym języku się odmieniają i należy zaprezentować dziecku każdą formę.
Każde dziecko na swój własny, indywidualny sposób przetwarza informacje – jedno bardziej analitycznie, inne syntetycznie. Każde też ma własne tempo nauki. Dlatego jeżeli dziecko przejawia trudności w nauce czytania, warto zastanowić się nad zmianą stosowanej metody i dobrać inną odpowiednio do wieku i stopnia rozwoju dziecka. Więcej o rodzajach metod oraz ich zaletach i wadach przeczytać można na przykład tutaj.
Metoda sylabowa a łatwość uczenia się
Gotowość do nauki zakłada łatwość i szybkość uczenia się, a to z kolei bezpośrednio przekłada się na motywację. Im łatwiej przychodzi dziecku nauka czytania, tym większa jest jego motywacja do czytania. Przeszukanie internetu pod kątem skuteczności metod nauki czytania prowadzi do wniosku, że mamy, które bacznie śledzą rozwój swoich pociech i dzielą się swoimi obserwacjami na blogach, często polecają czytanie metodą sylabową. Spostrzeżenia te potwierdza również rosnąca popularność elementarzy i czytanek metodą sylabową. Wydawnictwa edukacyjne we współpracy z doświadczonymi pedagogami przygotowują całe serie wydawnicze pod hasłem „Czytamy metodą sylabową”. Intuicja rodziców oraz trendy wydawnicze znajdują potwierdzenie w badaniach metodyków. Propagatorem metody sylabowej (naukowy termin to symultaniczno-sekwencyjna nauka czytania) jest prof. Jadwiga Cieszyńska z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie (stąd inna nazwa tej metody – krakowska metoda uczenia czytania). Skuteczność metody sylabowej wynika z prostego faktu, że dzieci o wiele łatwiej i szybciej uczą się sylab niż liter, ponieważ odwzorowuje to naturalny proces uczenia się mowy. Dlatego też naukę czytania metodą sylabową można rozpocząć już w wieku przedszkolnym.
Jak rozpocząć naukę czytania metodą sylabową?
Naukę czytania metodą sylabową najlepiej zacząć od zapoznania dziecka z samogłoskami. Potem przydadzą się bardzo proste pomoce edukacyjne – klocki z literkami bądź kartoniki z sylabami i rysunkami, które można zrobić samodzielnie. Można też wspólnie z dzieckiem śledzić tekst prostej piosenki, śpiewając i klaszcząc przy tym w dłonie i w ten sposób oddzielając od siebie kolejne sylaby. W ten sposób dziecko szybko przyswaja połączenia samogłosek ze spółgłoskami. Warto pamiętać, że dziecko powinno najpierw poznać sylaby otwarte, czyli zakończone samogłoską (ma, ko, du), następnie odwrócone (am, ok, ud) i wreszcie zamknięte, czyli zakończone (sok, sen, kok), dzięki czemu niemal od razu zaczyna czytać ze zrozumieniem. Potem możemy już stopniowo wprowadzać wyrazy dwu- i więcej sylabowe, pamiętając o zapisie sylab na zmianę dwoma wyraźnie się różniącymi kolorami. Zachowujemy tę samą kolejność – najpierw wyrazy złożone z sylab otwartych (tata, łata, droga), następnie dodajemy wyrazy z sylabami zamkniętymi (kotek, rożek, dywan). Na tym etapie dziecko zna już wiele sylab i coraz szybciej rozpoznaje je w nowo wprowadzanych wyrazach. I tu otwiera się już prosta droga do budowania pierwszych zdań: Lena lubi pieska. Proces czytania zaczyna przyspieszać i wciągać dziecko, dając mu wiele radości i pewności siebie.
Dziecko czyta samo
Kiedy dziecko zaczyna już z łatwością czytać pierwsze wyrazy i zdania, dobrze jest dać mu do ręki pierwszą sylabową czytankę. Polecamy również Elementarze opracowane tą metodą nauki czytania, w których znajduje się wiele czytanek o różnym stopniu trudności. Wspólne czytanie i oglądanie kolorowych obrazków nawiązujących do przeczytanej treści to dla rodzica okazja do obserwowania rozwoju swojego dziecka, a dla dziecka radość przebywania z najbliższymi osobami oraz poczucie, że jest ważne, a jego sukcesy – zauważane i doceniane. Potem, kiedy maluch będzie już na to gotowy, można pozostawić go sam na sam z jego ulubioną bajką napisaną metodą sylabową, gdzie kolejne sylaby wyróżnione są na przemian czarną i czerwoną czcionką, co bardzo pomaga wejść w rytm i odpowiednie dla dziecka tempo czytania. Kolejnym krokiem mogą być nieco dłuższe teksty z dyskretnym, dwukolorowym podziałem na sylaby – najlepiej uproszczone adaptacje klasycznych powieści dla dzieci, na przykład Cudowna podróż czy Pinokio.
Większość dzieci, które w taki naturalny i niewymuszony sposób zaczną swoją przygodę z czytaniem, stanie się sprawnymi i świadomymi czytelnikami, ponieważ czytanie będzie dla nich czynnością tak naturalną i potrzebną jak mówienie.
Grafika w artykule – Shutterstock.com
Czytanki metodą sylabową
Czytanki metodą sylabową to książka idealna dla każdego malucha, który zna już literki, potrafi samodzielnie czytać, ale ma jeszcze z tą umiejętnością problemy i potrzebuje odpowiedniej książki do ćwiczeń – ciekawej, napisanej ładnym językiem, a jednocześnie przygotowanej od strony metodycznej tak, by ułatwiała pracę i skutecznie kształciła płynne czytanie. Dlatego Czytanki metodą sylabową zawierają teksty najbardziej znanych baśni, kochanych przez wszystkie dzieci, przygotowane metodą sylabową – z podziałem każdego wyrazu na sylaby zapisywane na przemian czarnym i czerwonym kolorem. Baśniom towarzyszą też pytania umożliwiające sprawdzenie, czy dziecko dobrze zrozumiało i zapamiętało – do każdej strony tekstu jedno pytanie.
Czytanki metodą sylabową
Mój pierwszy elementarz - czytamy metodą sylabową
Mój pierwszy elementarz – czytamy metodą sylabową to książka dla najmłodszych dzieci, które chcą nauczyć się czytać. Metoda sylabowa jest uznawana za najskuteczniejszą i najszybszą, pozwala na bezproblemową naukę. Umożliwia uniknięcie długotrwałego literowania wyrazów i czytania bez zrozumienia. Mój pierwszy elementarz… prezentuje literki, sylaby, wyrazy i zdania – na przestrzeni książki stopniowo wzrasta poziom trudności, co jest zgodne z naturalną logiką nauki czytania. Dzięki temu dzieci rozwijają i utrwalają swoje umiejętności. Oprócz krótkich czytanek książka pełna jest wesołych obrazków z podpisami – na tych pojedynczych słowach dzieci mogą dodatkowo poćwiczyć nowe zdolności. Kończy ją kilka obszerniejszych czytanek, które zachęcają dziecko poprzez swój wesoły wygląd – część słów zastąpiono w nich obrazkami, dlatego czytając, dziecko rozwiązuje jednocześnie rysunkowe zagadki. Jednym słowem, z Elementarzem… nie sposób się nudzić!
